Տհասության հռչակագիր Փաշինյանը նորից «պաշտպանել է» սահմանադրությունը

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իրեն նորից նշվել է՝ Հայաստանի սահմանադրության, ավելի ճիշտ՝ նրանում հարևանների նկատմամբ տարածքային պահանջների բովանդակության վերաբերյալ հայտարարությամբ։ «Հայաստանի սահմանադրական դատարանը սեպտեմբերի 26-ի իր որոշման մեջ նշել է, որ սահմանադրության նախաբանում Անկախության հռչակագրին հղումը վերաբերվում է բացառապես հռչակագրի այն դրույթներին, որոնք ամրագրված են սահմանադրության հոդվածներում»,- գրել է նա «X» սոցիալական ցանցի իր էջում։
 
Այսինքն՝ Փաշինյանը կրկին հայտարարել է, որ Հայաստանը սահմանադրության հետ կապված ոչ մի խնդիր չունի, ինչը միաժամանակ նշանակում է, որ խաղաղ գործընթացի այս կետի շուրջ առաջընթաց նույնպես չկա։ Այո և դժվար թե այդպես լինի, եթե հաշվի առնենք, որ Փաշինյանի ու նրա թիմի բոլոր մտքերը զբաղված են 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններով։ Իր կուսակցության մեծամասնությունը խորհրդարանում պահպանելու և ինքն էլ վարչապետի աթոռին մնալու համար՝ Փաշինյանը խուսափելու է ցանկացած կտրուկ որոշումից, որը հայ հասարակության մեջ կարող է ընկալվել որպես «զիջում» Ադրբեջանին։ Զուր չէր, որ նրա թիմի ներկայացուցիչների կողմից հայտարարվել էր այն մասին, որ սահմանադրական բարեփոխումների հարցը հանրաքվեի կդրվի 2027 թվականին, այսինքն՝ ընտրություններից հետո։ Դրանով հանդերձ, ինքը Փաշինյանը, այն ժամանակ շտապեց հայտարարել, որ Անկախության հռչակագրի հղումը հանելու հարցը հանրաքվեում չի քննարկվելու։ Դրա հետ մեկտեղ կարելի է հնարավոր համարել, որ սահմանադրության նոր նախագիծը այնուամենայնիվ «մեկ հարվածով» կազատվի խնդրահարույց տեղերի ողջ բեռից, ներառյալ հարևանների նկատմամբ պահանջները։
 
Բայց արդյո՞ք կողմերը մինչեւ 2027 թվականը սպասելու ժամանակ ունեն: Ադրբեջանը միանշանակ ունի՝ մենք գրեթե երեսուն տարի սպասեցինք հաղթանակին, կարող ենք սպասել եւս մեկուկես կամ երկու տարի։ Մեզ համար ավելի կարևոր է ոչ թե ստորագրված թուղթը, այլ Հայաստանի կոնկրետ քայլերը, որոնք ապացուցում են, որ նա ագրեսիվ տրամադրություններ չունի Ադրբեջանի նկատմամբ։ Բայց ահա դրա հետ կապված արդեն մեծ խնդիր կա։ Հայաստանը ակտիվորեն զինվում է Արևմուտքի օգնությամբ և պահպանում է սահմանադրության խնդրահարույց տեղերը։ Շարժում շրջանով։
 
Հիմա եկեք հարց տանք. արդյո՞ք Հայաստանը մինչև 2027 թվականը սպասելու ժամանակ ունի։ Կարող է թվալ, որ այս հարցի պատասխանը դրական է։ Հայաստանը տնտեսապես լավ է դասավորվել՝ պատժամիջոցների տակ գտնվող ապրանքների Ռուսաստան վերաարտահանման հաշվին։ Բայց դա որքա՞ն երկար կշարունակվի։ Մի կողմից՝ Ուկրաինայում պատերազմը կարող է շուտով դադարեցվել։ Իսկ մյուս կողմից, եթե այն չդադարեցվի, և ընդհակառակը, լարվածությունը միայն մեծանա, ինչ-որ պահ արևմտյան կուրատորները կարող են դադարել աչք փակել՝ Մոսկվային Երևանի ծառայությունների վրա և թախանձագին կոչ անել միանալ պատժամիջոցներին։ Այս հարցում որոշակիություն չկա, և դա չի կարող չանհանգստացնել Երևանին։ Նրան հարկավոր է հաղորդակցությունների բացում տարածաշրջանային առևտրի և տրանսպորտային նախագծերում ներգրավվելու համար։ Դա արագ և էժան կարելի է անել միայն Ադրբեջանի միջոցով։
 
Այսպիսով, Փաշինյանի առջեւ դրված  է երկու խնդիր. ստորագրել խաղաղություն՝ հաղորդակցությունների բացմամբ եւ այդ խաղաղությունը իր ընտրողին ներկայացնել որպես յուրատեսակ «հաղթանակ» Ադրբեջանի նկատմամբ, այսինքն՝ առանց հիմնական օրենքը փոխելու պարտավորության։
 
Արդյո՞ք սրա հետ չեն կապված Վաշինգտոնի՝ շտապ կարգով համոզել Բաքվին ստորագրել հատյալ խաղաղ պայմանագիր, առանց Հայաստանի սահմանադրությունը փոխելու անհրաժեշտությունը նշելուն՝ փաստորեն Հայաստանի խարդախ պայմաններով։ Նման վերջին փորձը ձեռնարկվել է Բլինկենի կողմից՝ անցյալ շաբաթ Մալթայում ԵԱՀԿ Արտաքին գործերի նախարարների խորհրդի 31-րդ նստաշրջանի շրջանակներում։ Բաքուն քաղաքավարի, բայց վճռականորեն մերժեց։
 
Եվ այսպես, հատյալ խաղաղ պայմանագիր ստորագրելու գաղափարը ձախողվել է: Սակայն ընտրություններում հաղթելու խնդիրը մնացել է։ Այստեղից էլ Փաշինյանի կրկնվող թեզը այն մասին, որ սահմանադրության հետ ամեն ինչ կարգին է։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի վարչապետը չի հրաժարվում Բաքվին, ինչպես իրեն թվում է, անաղմուկ «ապացուցելու» փորձերից, որ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի որոշումը իբր համապատասխանում է Ադրբեջանի պահանջներին։
 
Մենք չենք խորանա հայ իրավագիտության նենգամտության մեջ։ Ենթադրենք, որ կայացած դատական համակարգ ունեցող երկրներում այս որոշումը և կուղեկցվեր անվերապահ կիրառման երաշխիքով։ Բայց նույնիսկ այստեղ էլ պետք է փոփոխություն անել։ Ցանկացած երկրի սահմանադրության մեջ այլ երկրի տարածքային ամբողջականությունը վիճարկող փաստաթղթի հղումի առկայությունը կրում է այնքան հստակ խորհրդանշական բնույթ, որ վերածվում է քաղաքականության տարրի՝ անկախ նրանից, թե ինչպես է դա դիտարկում սահմանադրական դատարանը: Համապատասխանաբար՝ Հայաստանի սահմանադրությունից այդ հոդվածը հանելու հարցը՝ ոչ միայն իրավագիտության, այլ նաեւ բարի կամքի խնդիր է։ Մենք չենք ուզում պահանջատիրության հարցը թողնել Հայաստանի արդարադատության հայեցողությանը, մենք ուզում ենք տեսնել փաստաթուղթ այն մասին, որ Ադրբեջանի նկատմամբ հայկական կողմի պահանջատիրություն գոյություն չունի։ 
 
Սա շատ պարզ միտք է։ Փաշինյանը ձևացնում է, թե դա չի հասկանում։ Հարց՝ իսկ նա որքա՞ն ժամանակ ունի, որպեսզի, վերջապես դադարեցնի այդ խաղը: