Թեհրանի հռետորաբանությունը և Երևանի երկընտրանքը Ռավանդի-Ֆադային և Բորոդկինը՝ Caliber.Az կայքում

Իրանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, ինչը որ տարօրինակ չէ, արձագանք են գտել  նաև հայ-իրանական հարաբերություններում: Մասնավորապես, Երևանում Իսլամական Հանրապետության դեսպան Խալիլ Շիրգոլամին վերջերս հայտարարել է, որ Թեհրանը սկսում է մտածել, որ Հայաստանը դառնում է՝ Իրանի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված ուժերի գործունեության կենտրոն:
 
Դիվանագետի խոսքով, մի խումբ անձինք հնարավորություն ունեն, նրանց թույլատրվում է, որպեսզի գան Իրանի դեսպանատան շենքի մոտ և հանդես գան անհարգալից ու  վիրավորական հայտարարություններով:
 
«Արդեն վեց օր, ժամը 18:00-ից մինչև 21:00-ն, Հայաստանում Իրանի դեսպանատան առջև հանդես են գալիս անհարգալից ու վիրավորական հայտարարություններով, և մեր բողոքին հակառակ՝ այս գործընթացը շարունակվում է: Մենք բազմիցս մեր բողոքը ներկայացրել ենք Հայաստանի համապատասխան մարմիններին: Մենք ամենադժվար պահերին կանգնած ենք եղել Հայաստանի կառավարության կողքին, օրինակներ շատ են: Մենք այսօր գտնվում ենք դժվարին իրավիճակում, և այն, ինչ տեղի է ունենում Հայաստանում Իրանի դեսպանատան դիմաց, կմնա իրանի ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ», - ընդգծել է Շիրգոլամին:
 
Իր հերթին, վարչապետ Փաշինյանը ի պատասխան իրանի դեսպանի մեղադրանքների՝ հավաստիացրել է, որ Երևանը կձեռնարկի բոլոր քայլերը, որպեսզի ցրել Հայաստանի դիրքորոշման  նկատմամբ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում (ԻԻՀ)  առաջացած կասկածները։  
 
«Մենք շատ ուշադիր ենք Իրանից հնչող հայտարարությունների նկատմամբ։ Մենք ամեն ինչ արել ենք և կշարունակենք անել, որպեսզի ցրել մեր բարեկամ երկրի մտահոգությունները», - ասել է նա, դրանով հանդերձ նշելով, որ 2018 թվականից ի վեր երկրում բողոքի ցույցերը չեն ավարտվել, և իշխանությունները չեն կարող առանձին կոնկրետ դեպքում այլ կերպ գործել։
 
Սակայն Թեհրանի և Երևանի միջև առաջացած լարվածությունը չի տեղավորվում տեղայնացված, այս դեպքում՝ Հայաստանում Իրանի դեսպանատան դիմաց բողոքի ցույցերի դրվագի շրջանակներում։ Այս համատեքստում լիովին ողջամիտ հարց է ծագում. «Ինչպե՞ս հասկանալ, թե այս կամ այլ պահին որտեղ, ինչ սահմաններում կամ ներքին անկայունության պայմաններում են գտնվում ԻԻՀ-ի արտաքին գրգռվածության կամ դժգոհության արտաքին կետերը»։ Caliber.Az-ի այս հարցին պատասխանում են Ռուսաստանից և Իսրայելից Իրանագետ փորձագետները։
 
Այսպես, Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանի ժամանակակից Արևելքի և Աֆրիկայի ամբիոնի դոցենտ, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Լանա Ռավանդի-Ֆադային համարում է, որ Իրանի մտահոգություններն ու կտրուկ հայտարարությունները կապված են այնպիսի շարժիչ ուժերի հետ, ինչպիսիք են երկրի բարդ ներքաղաքական իրավիճակը, Արևմուտքի կողմից նոր պատժամիջոցների կիրառումը և իրանական ռեժիմի ինքնին կորիզին հարված հասցնելու սպառնալիքը: Թեհրանը Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի գործողություններն ու դիրքորոշումը ընկալում է որպես 1953 թվականի սցենարով գործող անմիջական սպառնալիք, ինչպես նաև արտաքին ուժերի կողմից երկիրը անկայունացնելու փորձ, ինչը, մեծ հաշվով  էլ տեղի է ունենում:
 
Այնպես որ, պաշտոնական Թեհրանի և նրա արտասահմանյան ներկայացուցիչների հռետորաբանությունը ռեժիմի միջոցն է՝ երկրի մոբիլիզացիան և իշխանությունը պահպանելու համար, և այս տրամաբանության մեջ կիրառվում են ամենակոշտ մեթոդներ, որոնք, իշխանությունների կարծիքով, լիովին արդարացված են։ Գործում է սպառնալիքի սխեմա. «Մեզ վրա հարձակվում են ներսից և դրսից» ձևաչափով, իսկ նշանակում է, որ սահմանի մոտ ցանկացած ակտիվություն, հատկապես այնտեղ, որտեղ կան զգայուն ոլորտներ, օրինակ՝ հաղորդակցություններ, միջանցքներ, անվտանգություն, սկսկում են ընկալվել որպես այդ հարձակման հնարավոր մաս։ Այստեղից էլ՝ Երևանում դեսպանատան մոտ պիկետների պատմության թարգմանությունը անվտանգության լեզվով։ Այսինքն, սրանք պարզապես դարպասների մոտ գոռացող մարդիկ չեն, այլ, Թեհրանի բնորոշմամբ, ձևավորվում է թշնամական գործողությունների հարթակ, չէ որ իրանական ռեժիմի համար դեսպանատունը՝ միշտ խորհրդանիշ է։
 
Երկրորդ ռազմավարական կետը կայանում է նրանում, որ Իրանը շատ ցավոտ է արձագանքում յուրաքանչյուր սցենարների, որոնք կարող է փոխել հավասարակշռությունը իր հյուսիսային սահմանի մոտ, իսկ դա Հայաստանի հարավն է, մասնավորապես՝ տրանսպորտային միջանցքների թեմայով։ Իրանի համար՝ սա միշտ կարմիր գիծ է։ Գումարած, ինչպես տեսնում ենք, վերջին տարիներին իրանական պաշտոնական հաղորդագրությունները հիմնված են եղել մեկ բանաձևի վրա. Հայաստանի տարածքային ամբողջականություն, արտատարածքային միջանցքի մերժում և այլն», - ասել է փորձագետը։
 
Նրա կարծիքով, Փաշինյանի Իրանի դեսպանին ուղղված պատասխանի բովանդակությունը պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանում իրավիճակը, ի տարբերություն այդ նույն Իրանի՝ բոլորովին այլ է։
 
«2018 թվականից ի վեր հանրապետությունում ձևավորվել է կայուն հասկացողություն, որ փողոցային ցույցերը չեն արգելվում, քանի դեռ դրանք չեն խախտում օրենքը: Մյուս կողմից, Հայաստանը չի կարող իրեն թույլ տալ վիճել Իրանի հետ, քանի որ այն կարևոր հարևան է և տարածաշրջանային հավասարակշռության գործոն: Այդ իսկ պատճառով, Հայաստանի վարչապետը տիպիկ երկբևեռ պատասխան է տվել. անհրաժեշտ է նվազեցնել լարվածության աստիճանը Իրանի հետ, իսկ ներսում չստեղծել ցույցերի ընտրողաբար արգելքի նախադեպ, հակառակ դեպքում դա կարող է վաղը հակառակ ազդեցություն ունենալ հենց Փաշինյանի վրա։
 
Պատասխանելով երաշխիքների վերաբերյալ գլխավոր հարցին, որ Իրանը վաղը կրկին չի սկսի պահանջներ ներկայացնել, ես կասեի, որ նման երաշխիքներ չկան, տարածաշրջանում գրեթե ոչ ոք դրանք չունի, քանի որ ԻԻՀ-ի պահանջները կախված են նրանից, թե ինչն է Թեհրանը կոնկրետ պահին համարում սպառնալիք իր անվտանգության և ռեժիմի կայունության համար: Եվ այստեղ հարկավոր է հաշվի առնել այն կարևոր կետը, որը կայանում է նրանում, որ Իսլամական Հանրապետության հռետորաբանությունը կարող է լինել մեղմ կամ կոշտ, բայց ինքնին սկզբունքը գրեթե չի փոխվում։ Նույնիսկ երբ Իրանի իշխանությունները փորձում են ավելի չափավոր խոսել՝ օրինակ՝ ԱԳՆ ղեկավարը հրապարակավ հայտարարել է, որ ցուցարարներին կախաղան հանելու ծրագրեր չկան, դա չի նշանակում, որ անհետանում են ռեժիմի հիմնական դիրեկտիվները և նրա բոլոր պատմվածքները։ Պարզապես պատժամիջոցների ճնշման տակ փոխվում են տոնը և մարտավարությունը։ Այդ իսկ պատճառով կարող եմ ասել, որ Իրանը կարող է վաղը նորից պահանջներ ներկայացնել, եթե համընկնեն այդ շարժիչ ուժերը, որոնց մասին ես արդեն ասել եմ», - հայտարարել է Լանա Ռավանդի-Ֆադեյը։
 
Միևնույն ժամանակ, իսրայելցի լրագրող և հետազոտող, իրանի հարցերով փորձագետ Միխայիլ Բորոդկինի կարծիքով, ուշագրավ է այն փաստը, որ իրանական դեմարշը համընկել է Վլադիմիր Սոլովյովի այն հայտարարության հետ, որ «Հայաստանի կորուստը» աղետալի կլինի Ռուսաստանի համար, և որ դա կանխելու նպատակով կարելի է սկսել ևս մեկ «հատուկ ռազմական գործողություն»։
 
«Կամ էլ դա ոչ թե համընկնում է, այլև Հայաստանի երկու հիմնական ռազմավարական գործընկերները մտահոգված են, որ Երևանը վերակողմնորոշվում է դեպի Արևմուտք, որի լույսի տակ Ռուսաստան-Իրան կապը կխաթարվի միջին օղակի դուրս գալու պատճառով: Ինչ վերաբերում է Թեհրանին, ապա գլխավորը, ինչը որ հարկավոր է հիշել՝ մինչև Իրանում չփոխվի ռեժիմը՝ երկրի արտաքին քաղաքականությունը չի փոխվի: Հռետորաբանության մեջ կարող են լինել աննշան տարբերություններ, բայց հիմնական ուղղությունը կմնա նույնը: Եվ պահանջները հետագայում ևս պարբերաբար կհնչեն, բայց հազիվ թե որևէ վճռական գործողություն կհետևի: Հայաստանն և Իրանը դեռևս սերտորեն կապված են, այդ թվում նաև տնտեսական շահերով: Հետևաբար, Թեհրանը կձգտի նվազագույնի հասցնել հնարավոր կորուստները և պահպանել այն ազդեցությունը, որը կարող է ունենալ Հայաստանում, և դրա համար անհրաժեշտ է խուսափել կոպիտ ճնշումից։
 
Ինչ վերաբերում է Իրանի դեսպանի այս կոնկրետ հայտարարությանը, ապա այն կապված է՝ Իսլամական Հանրապետությունը պատած լայնածավալ բողոքի ցույցերի հետ: Իրանի ռեժիմը շատ լուրջ է վերաբերվում այդ իրադարձություններին, այստեղից էլ դիվանագետի կտրուկ խոսքերը», - եզրափակել է Մ. Բորոդկինը: