Վենսի այցը Հարավային Կովկաս. Տարածաշրջանի կարգավիճակի վերաձևավորում Փորձագիտական կարծիքները՝ Caliber.Az կայքում

ԱՄՆ-ի փոխնախագահ Ջեյմս Դեյվիդ Վենսը այս տարվա փետրվարին կայցելի Ադրբեջան և Հայաստան ու կզբաղվի TRIPP  երթուղու առաջ մղմամբ: Այդ մասին Միացիալ Նահանգների նախագահը հայտնել է Truth սոցիալական ցանցի իր էջում:
 
«Փետրվարին փոխնախագահ Վենսը կայցելի երկու երկրներ, որպեսզի շարունակի մեր խաղաղության ջանքերը և նպաստի՝ «Թրամփի ուղին՝ հանուն  միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» նախագծի իրականացմանը, - գրել է Սպիտակ տան ղեկավարը:
 
Դոնալդ Թրամփը շնորհակալություն է հայտնել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ 2025 թվականի օգոստոսին նախաստորագրված խաղաղության համաձայնագրին հավատարիմ մնալու համար:
 
Իսկ փորձագիտական և վերլուծական հանրությունում ի՞նչ են մտածում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական օրակարգի վրա այս այցի ազդեցության մասին: Caliber.Az-ի այս հարցին պատասխանում են ադրբեջանցի և մի ամերիկացի փորձագետները:
 
Իրավագիտության դոկտոր, արտակարգ և լիազոր դեսպան, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահին առընթեր Պետական կառավարման ակադեմիայի միջազգային հարաբերությունների և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Նամիկ Ալիևը համարում է, որ Վենսի այցը անմիջականորեն կապված է՝ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին կայացած խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրման, ինչպես նաև ամերիկյան ուղու վրա ձեռք բերված տրանսպորտային և տարանցիկ միջանցքի վերաբերյալ պայմանավորվածությունների գործնական իրականացման հետ։
 
«Այցի ընթացքում սպասվում է նաև տնտեսական, ենթակառուցվածքային և ռազմավարական տարրերի առաջխաղացում, ներառյալ ատոմային էներգիայի (Հայաստանի հետ) և պաշտպանական վաճառքների (Ադրբեջանի հետ) ոլորտում համագործակցության ընդլայնման ծրագրերը։ Բացի այդ, Վենսի այցը հանդիսանում է նրա ակնհայտ ազդանշանը, որ ԱՄՆ-ը ձգտում է դառնալ Հարավային Կովկասում կարևորագույն արտաքին դերակատար՝ առաջ մղելով տարածաշրջանի կայունության և տնտեսական ինտեգրման իր ռազմավարությունը։ Սա կոչված է մեծացնել Վաշինգտոնի ազդեցությունը և նվազեցնել Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի նման այլ դերակատարների գերիշխանությունը անվտանգության և ենթակառուցվածքների հարցերում։ TRIPP-ի և նախաստորագրված համաձայնագրի աջակցությունը օգնում է առաջ մղել խաղաղ գործընթացը՝ Բաքվի և Երևանի միջև՝ երկու երկրների դիվանագիտական պայմանավորվածությունները վերածելով տնտեսական խթաններով կոնկրետ նախագծերի։ Սա բացառում է զինված առճակատման վերսկսման ռիսկերը, քանի որ Հայաստանի համար բարձրանում է «խաղաղության գինը»,- ասել է նա։
 
Նրա կարծիքով, արտաքին ուժերի, մասնավորապես Միացյալ Նահանգների ներգրավվածությունը կարող է ուժեղացնել աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը տարածաշրջանում, ինչը ոչ բոլոր տեղական դերակատարներին է դուր գալիս, օրինակ, Թբիլիսին մտահոգություն է հայտնում, որ Վրաստանը հայտնվել է Վենսի ծրագրից դուրս։ Սա հարցեր է առաջացրել Հարավային Կովկասում ամերիկյան քաղաքականության հեռանկարների վերաբերյալ, ինչին լիովին տրամաբանորեն պատասխանել է Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն՝ հայտարարելով, որ «այս դեպքում հատկապես երկու երկրներն են հանդիսանում այցի հասցեատերեր, քանի որ ԱՄՆ-ի փոխնախագահի այցը նվիրված է հատկապես TRIPP երթուղուն», ճշտելով որ «Վրաստանը պատրաստ է՝ ԱՄՆ-ի հետ ռազմավարական գործընկերությունը վերականգնելուն  և համբերատար նրանցից սպասում է կոնկրետ քայլերի»։
 
«TRIPP-ը կարող է փոխել բեռների և էներգիայի հոսքերը՝ ստեղծելով այլընտրանքներ Ռուսաստանի կամ Իրանի միջով անցնող առկա երթուղիներին, ինչպես նաև Հարավային Կովկասը ներունակ առաջ մղելով որպես կամուրջ Ասիայի և Եվրոպայի միջև։ Այս տրանսպորտային զարկերակի գործնական իրականացումը դեռևս պահանջում է զգալի ջանքեր՝ ինչպես նշում են փորձագետները, շատ բան դեռևս կրում է շրջանակային բնույթ։ Եվ, իմ կարծիքով, Հայաստանը պետք է շտապի օգտվել Ադրբեջանի կողմից ստեղծված «հնարավորությունների պատուհանից»։
 
Ընդհանուր առմամբ, Վենսի այցը կարելի է դիտարկել որպես Հարավային Կովկասում ամերիկյան դիվանագիտության և տնտեսական ներկայության ակտիվացման փուլ, որը ուղղված է՝ ենթակառուցվածքային նախագծերի միջոցով խաղաղ պայմանավորվածությունների ամրապնդմանը։ TRIPP նախաձեռնության իրականացումը կվերաձևաչափի տարածաշրջանի տրանսպորտային և տնտեսական կապերը, ինչպես նաև կամրապնդի տարածաշրջանային երկրների ռազմավարական հարաբերությունները Արևմուտքի հետ», - հայտարարել է Ն. Ալիևը։
 
Իր հերթին, ամերիկացի լրագրող և քաղաքագետ Անդրեյ Բեքերը վստահ է, որ Վենսի այցը զգալի ներդրում կունենա՝ Հարավային Կովկասում ամերիկյան ազդեցության առաջխաղացման գործում և կառաջացնի Ռուսաստանի կանխատեսելի մտահոգություն։
 
«Ադրբեջանը և Հայաստանը պետք է պատրաստվեն գրգռվածության հեղեղին, որը կթափվի ռուս քաղաքական գործիչների կողմից, քանի որ որոշ իմաստով այս այցը նշանակում է Մոսկվայի ազդեցության զգալի կորուստ տարածաշրջանում, նրա արտաքին քաղաքականության թուլության խոստովանություն, որը դադարել է հաշվի առնել Հարավային Կովկասում իր նախկին դաշնակիցների շահերը: Զանգեզուրի միջանցքում Միացյալ Նահանգների ներկայությունը ինքնաբերաբար հարվածում է ռուսական  շահերին տարածաշրջանում, և Մոսկվան, իմ կարծիքով, շատ ցավոտ է զգում իր ռազմավարական սխալը: Չէ որ ակնհայտ է, որ AZAL-ի ինքնաթիռի կործանման հետաքննությամբ զբաղվել չցանկացող Ռուսաստանի Դաշնության կայսերական նկրտումները, Ադրբեջանի համար դարձան վերջին եզրակացություն՝ ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության որոշումը ընդունելու, և իր դաշնակցային պարտավորությունների որոշակի շարքը, որոնք Բաքուն վաղուց ձգտում էր պահպանել՝ վերանայելու համար: Ռուսաստանը դեռևս ներկա է տարածաշրջանում, բայց արդեն երկրորդական դերերում, ուստի Մոսկվայի կողմից այս հարցում որոշ սադրանքներ շատ հավանական են, բացի այդ էլ ռուսական կողմը կշարունակի ճնշում գործադրել Երևանի վրա՝ վախեցնելով Հայաստանի գործողությունների նկատմամբ իր անհամաձայնությամբ։
 
Բացարձակապես պարզ է, որ Վենսի այցը կբարձրացնի Ադրբեջանի միջազգային հեղինակությունը, որն ընդառաջել է ԱՄՆ-ի նկրտումներին: Երթուղու գործարկումը Բաքվի համար հարթում է նոր կարգավիճակի՝ միջազգային քաղաքական գործընթացների մոդերատորի ճանապարհը, իսկ ամերիկացի փոխնախագահի այցը վերջնականապես ամրապնդում է Հարավային Կովկասում դերակատարների դիրքերը՝ սահմանելով նրանց դերերը և ներկայության մակարդակը։ Այնպես որ, նա, ով մինչ այդ ժամանակ չի հասցրել կայանալ որպես դերակատար այս տարածաշրջանում, կորցնում է գործնականում ամեն ինչ։
 
Մինչդեռ, եթե այս տեղաբաշխմանը նայել ուժերի և շահերի հավասարակշռության, իսկ ամենակարևորը՝ միջազգային կայունության տեսակետից, ապա, իմ կարծիքով, «Թրամփի երթուղու» նման նախագիծը իդեալական է նրա համար, որպեսզի Հարավային Կովկասը դարձնել հնարավորինս բարգավաճող և նշանակալի համաշխարհային քաղաքականության և տնտեսության մեջ։ Ամերիկյան քաղաքական ասպարեզում այդքան նշանակալի անձի այցը Ադրբեջան և Հայաստան, ըստ էության,  համաշխարհային ներդրողների և ուժային կենտրոնների համար ազդանշան է այն մասին, որ Հարավային Կովկասը ձեռք է բերում գլոբալ տարանցիկ զարկերակի կարգավիճակ, և որ դրա զարգացման մեջ ներդրումներ կատարելը շահավետ է և պահանջելի», - եզրափակել է Ա. Բեքերը։