Ադրբեջանա-ամերիկյան մերձեցումը և 907-րդ ուղղման ստվերը ԱՄՆ-ի փորձագետները՝ Caliber.Az կայքում

Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության գործընթացի վերջին զարգացումները հստակ մատնանշում են, որ ժամանակն է չեղարկել ի սկզբանե անարդար 907-րդ ուղղումը, որն ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի կողմից  ընդունվել է դեռ հեռավոր 1992 թվականին՝ Ադրբեջանին «Հայաստանը շրջափակելու» մեջ մեղադրող հայկական լոբբիի ճնշման ներքո։
 
Այսպես, օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում նախաստորագրաված «Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագրի» նախագիծը և Զանգեզուրի միջանցքի նախագծի մեկնարկը, որի մասին պայմանավորվածությունը նույնպես համաձայնեցվել է ԱՄՆ մայրաքաղաքում, քաղաքական և տնտեսական համագործակցության նոր դարաշրջան են բացել Հարավային Կովկասում։ Եվ այդ տրամաբանության մեջ միանշանակ տեղավորվում են Բաքվի կողմից ձեռնարկված քայլերը, ինչպիսիք են Ադրբեջանի միջոցով Հայաստան բեռների տարանցման սահմանափակումների վերացումը և այդ երկիր ադրբեջանական նավթամթերքի մատակարարումների սկիզբը։
 
Այսպիսով, կարելի է ասել այն մասին, որ Բաքուն և Երևանը մտել են համագործակցության նոր դարաշրջան, որտեղ տեղ չկա այն քաղաքական պատժամիջոցների համար, որոնք Արևմուտքը այդքան առատաձեռնորեն կիրառել է Ադրբեջանի նկատմամբ։ Եվ ԱՄՆ-ի ղեկավարությունը սկսել է զբաղվել այդ լուրջ քաղաքական խնդրի վերացմամբ. 2025 թվականի ամռանը նախագահ Դոնալդ Թրամփը դադարեցրել է 907-րդ ուղղման գործունեությունը, իսկ այս տարվա դեկտեմբերին Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Աննա Պաուլինա Լունան ներկայացրել է՝ դրա լիակատար չեղարկմանը ուղղված օրինագիծ։ Սակայն, կարծես այս հարցի հետ կապված ողջ քաղաքական գործունեությունը դրանով կանգ է առել:
 
Եվ ի՞նչ է պակասում 907-րդ ուղղումը վերջնականապես չեղարկելու որոշումը ընդունելու համար՝ սենատորների քաղաքական կամքը, թե՞ խանգարում է բյուրոկրատական քաշքշուներից և Կոնգրեսում հայկական լոբբիից ցանկապատը։ Caliber.Az-ի այս հարցին պատասխանում են ամերիկացի քաղաքագետներ, Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետներ։
 
Քաղաքական փորձագետ, Ադրբեջանում ԱՄՆ-ի նախկին դեսպան Մեթյու Բրայզայի կարծիքով, 907-րդ ուղղումը պետք է դիտարկել որպես մի տեսակ քաղաքական ատավիզմ, որն մի շարք պատճառներով արդեն արդիական չի հանդիսանում իրավաբանական տեսակետից։
 
«Առաջինը, նախագահ Թրամփն արդեն հայտարարել է, որ չի կիրառի այն։ Երկրորդը, անկախ նրանից, կասեցվել է թե ոչ 907-րդ ուղղումը, այն ոչ մի գործնական նշանակություն չունի Ադրբեջանի համար, քանի որ երկրի կառավարությունը տնտեսական կամ ֆինանսական օգնության կարիք չունի ԱՄՆ-ից։ Այսպիսով, դրա հետագա գոյությունը, ըստ էության, պարզապես հանդիսանում է անիմաստ քաղաքական գրգռիչ, չնայած ես հասկանում եմ, որ այն այնուամենայնիվ մտահոգություն է առաջացնում պաշտոնական Բաքվի մոտ, որպես ԱՄՆ օրենսդրության մեջ գոյություն ունեցող հակաադրբեջանական գործողություն», - ասել է նա։
 
Նախկին դեսպանը նաև նշել է, որ Ֆլորիդայի ներկայացուցիչ Անա Պաուլինա Լունայի կողմից ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում ներկայացված 907-րդ ուղղումը չեղարկելու մասին օրինագիծը ներկայումս քննարկվում է ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին գործերի կոմիտեում։
 
«Բայց բանը նրանում է, որ Ներկայացուցիչների պալատում 2023 թվականից ի վեր քննարկման փուլում է ևս մեկ հայկական լոբբիստական օրինագիծ, որն ԱՄՆ-ի Սենատի կողմից հաստատվել է «Հայաստանի պաշտպանության մասին 2023 թվականի ակտ-S.3000» անվան տակ, որն ամրապնդում է Երևանի աջակցությունը։ Այն պահանջում է անորոշ ժամանակով պահպանել 907-րդ ենթաբաժինը և նախագահին պարտավորեցնում է այն չեղյալ չհամարել նույնիսկ ժամանակավոր վետոյի օգտագործմամբ։ Այդ իսկ պատճառով ենթադրում եմ, որ Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հարաբերությունների կոմիտեյին քիչ ժամանակ չի պահանջվի, որպեսզի կարգավորել առկա երկընտրանքը՝ չեղարկել ուղղումը, թե պահպանել։ Ինչպես արդեն նշել եմ, նախագահ Թրամփը այս հաշվով հստակեցրել է իր դիրքորոշումը, բայց վերջնական որոշումը պատկանում է Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակին և կոմիտեների նախագահներին։ Իհարկե, Դոնալդ Թրամփը կարող է ճնշում գործադրել նրանց վրա՝ Աննա Լունայի օրինագիծը առաջ մղելու համար, բայց ես առայժմ դժվարանում եմ դատել, թե հետագայում նա ինչ որոշումներ կկայացնի այս հարցի վերաբերյալ», - հայտարարել է Մ. Բրայզան։
 
Իր հերթին, քաղաքագետ Էնդրյու Կորիբկոն հիշեցրել է, որ Թրամփը 907-րդ ուղղումը կասեցրել է այս ամռանը, բայց դրա լիակատար չեղարկումը պահանջում է Կոնգրեսի հաստատում, սակայն այս հարցը առայժմ կախված է օդում՝ հայկական լոբբիի և որոշ այսպես կոչված «քրիստոնյա ազգայնականների» պահպանվող ազդեցության պատճառով, ովքեր առաջվա պես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կարգավորված հակամարտությունը դիտարկում են քրիստոնյաների և մուսուլմանների միջև բախման կրոնական պրիզմայով, այլ ոչ թե որպես քաղաքական-տարածքային խնդիր։
 
«Սակայն, հաշվի առնելով Թրամփին մոտ կանգնած քաղաքական գործիչ, կոնգրեսական Աննա Լունայի կողմից ներկայացված այդ ակտի չեղարկման մասին օրինագիծը, և այն, որ ԱՄՆ ներկայիս նախագահն կողմ է այդ ուղղման չեղյալ համարելուն՝ կարելի է ասել, որ օրենսդրական գործընթացը մեկնարկվել է։ Ադրբեջանը, բնականաբար, ձգտում է հասնել դրա արագ չեղարկմանը՝ ելնելով  առողջ պրագմատիզմի նկատառումներից և Միացյալ Նահանգների հետ հարաբերություններում կանխատեսելիության մթնոլորտ ստեղծելու համար, որպեսզի հետագայում որևէ դեմոկրատ նախագահ հայկական լոբբիի կամ այլ գործոնների ազդեցության տակ նորից չակտիվացնի այդ ուղղման գործունեությունը։ Սակայն այս գործընթացի տեմպը և դրա ելքը կորոշվեն ներքաղաքական դինամիկայով, բայց նույնիսկ անհաջողության դեպքում Դոնալդ Թրամփը, հավանաբար, կշարունակի վետո դնել 907-րդ ուղղման վրա։
 
Այս պահին չափազանց դժվար է գնահատել այս հակաադրբեջանական օրենքը լիովին չեղյալ համարելու հավանականությունը։ Սպիտակ տան գործող ղեկավարը աջակցում է այս նախաձեռնությանը, բայց նրան անհրաժեշտ կլինի Կոնգրեսի հավանությունը։ Կարծում եմ, որ չեղյալ համարելու վերաբերյալ դրական որոշումը այնուամենայնիվ կկայացվի, բայց եթե դա տեղի չունենա մնչև միջանկյալ ընտրությունները, կամ եթե դեմոկրատները, ինչպես ոմանք վախենում են, վերականգնել Ներկայացուցիչների պալատի վերահսկողությունը, ապա, այդ ուժերը, հավանաբար, կմերժեն այդ օրինագիծը։ Հետևաբար, կարևոր է այս հարցը շուտով անցկացնել Կոնգրեսում, այլ ոչ թե մի քանի տարի անց», - եզրափակել Է. Կորիբկոն։