«Խաղաղության խորհուրդ»-ը՝ Թրամփի արձագանքն է աշխարհում կայունության պակասությանը Փորձագետների կարծիքները՝ Caliber.Az կայքում

Հունվարի 22-ին Դավոսում կայացավ ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնությամբ ստեղծված՝ «Խաղաղության խորհրդի» կանոնադրության ստորագրման արարողությունը: Միջոցառմանը մասնակցել է նախագահ Իլհամ Ալիևը, իսկ ընդհանուր առմամբ, նորաստեղծ կառույցի կանոնադրությունը, չհաշված ԱՄՆ-ը՝ ստորագրել են 21 պետություններ, որոնց թվում են՝ Ադրբեջանը, Բահրեյնը, Մարոկկոն, Արգենտինան, Հայաստանը, Բելգիան, Բուլղարիան, Հունգարիան, Ղազախստանը, Պակիստանը, Կատարը, Սաուդյան Արաբիան, Թուրքիան, ԱՄԷ-ն, Ուզբեկստանը և այլն:
 
Բացելով միջոցառումը՝ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ «սա շատ հուզիչ օր է, որին մենք սպասել ենք շատ երկար ժամանակ», և ընդգծել է Մերձավոր Արևելքում խաղաղության կարևորությունը: «Մենք կարգավորել ենք ութ պատերազմ, և ես համարում եմ, որ շուտով ևս մեկը կկարգավորվի», - նշել է Սպիտակ տան ղեկավարը՝ նկատի ունենալով պատերազմը Ուկրաինայում: Այս միջոցառումից հետո ԱՄՆ-ի նախագահը  լրագրողներին վստահորեն հայտարարել է, որ ավելի քան 50 երկիր կմիանա «Խաղաղության խորհրդին»:
 
Սակայն որոշ վերլուծաբաններ և փորձագետներ Խորհրդի ստեղծումը համարում են յուրահատուկ մարտահրավեր գործող աշխարհակարգին, այո և Դոնալդ Թրամփը իր նախորդ հայտարարություններում չի բացառել, որ այդ կառույցը կարող է դառնալ այլընտրանք Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, չնայած ստորագրման արարողության ժամանակ նա հայտարարել է՝ «Խաղաղության խորհրդի» ՄԱԿ-ի հետ փոխգործակցության, և ինչպես այդ կազմակերպության, այնպես էլ  աշխարհի շատ այլ պետությունների հետ համագործակցելու ցանկության մասին։
 
Իսկ նոր միջազգային կառույցի ներուժի և հեռանկարների մասին ի՞նչ է մտածում փորձագիտական և վերլուծական հանրությունը : Caliber.Az-ի այս հարցին պատասխանում են իսրայելցի և բելառուս փորձագետները։
 
Այսպես, մեկնաբանելով Դոնալդ Թրամփի ելույթը «Խաղաղության խորհրդի» կանոնադրության ստորագրման արարողության ժամանակ՝ լրագրող և հրապարակախոս, Իսրայելի լրագրողների միության միջազգային կապերի հարցերով հանձնաժողովի ղեկավար Ռոստիսլավ Գոլցմանը նշել է, որ տվյալ դեպքում խոսքը՝ ոչ թե հռետորաբանության և շքեղ հայտարարությունների հավաքածուի, այլ ավելի շուտ քաղաքական հռչակագրի մասին է։
 
«Սրանք՝ հայտարարությունների ոգով ո՛չ հավակնություններ և ո՛չ էլ խոսակցություններ են Գրենլանդիայի շուրջ, որի թեման, ի դեպ, բառացիորեն մեկ օրվա ընթացքում անցավ երկրորդ պլան, եթե այն ընդհանրապես գոյություն ունի որևէ տեղ, և խոսքը նույնիսկ Գազայի հատվածի մասին չէ, չնայած ի սկզբանե կազմակերպությունը կոչվում էր «Գազայի հատվածի վերականգնման խաղաղության խորհուրդ»: Սա՝ հստակ և կոշտ հռչակագիր է նոր, բավականին հզոր ուժի ստեղծման մասին», - ասել է նա։
 
Ծավալելով թեման՝ փորձագետը հիշեցրել է այն մասին, թե ինչպես էին նախկինում ձևավորվում գլոբալ դաշինքները. «Եթե հիշենք դիմակայության անցյալ բևեռները, ապա դրանք նախ Արևելք-Արևմուտք, իսկ հետո Հյուսիս-Հարավն էին։ Այսպես կոչված կոլեկտիվ Արևմուտքը միշտ զուգադիպվում էր ՆԱՏՕ-ի հետ, իսկ ավելի ուշ վերափոխարկվեց կոլեկտիվ Հյուսիս-ՆԱՏՕ-ի գումարած Եվրամիությանը։ Դրանով հանդերձ, այս ամբողջ կառույցի ողմնաշարը միշտ եղել է Միացյալ Նահանգները։ Ըստ էության, Հյուսիսատլանտյան դաշինքը հենվել է ամերիկացիների վրա, և երբ Թրամփն ասում է, որ Միացյալ Նահանգները վճարել են եվրոպացիների երջանիկ և խաղաղ կյանքի համար՝ նա բացարձակապես ճիշտ է։ Ամերիկան իրեն հրել է տրիլիոններով դոլարի դեֆիցիտի մեջ՝ միջոցներ չխնայելով Եվրոպան պաշտպանելու, բազաները պահպանելու և դաշինքը զարգացնելու համար։ Այսօր մենք տեսնում ենք բոլորովին այլ պատկեր. նոր կազմակերպությունում ԱՄՆ-ը միանշանակ առանցքային դերակատար է, առանց որի այն պարզապես չէր լինի, իսկ Եվրոպան ներկայացված է հազվագյուտ բացառության տեսքով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր պատճառները»։
 
Պարզաբանելով եվրոպական գործոնը՝ Գոլցմանը մանրամասնել է մասնակիցների կազմը. «Բելգիան՝ ակնհայտ դեպք է, հաշվի առնելով ՆԱՏՕ-ի կենտրոնակայանը, Բուլղարիան՝ այն երկիրն է, որին անհրաժեշտ է փնտրել էներգետիկ աջակցության աղբյուրներ, Հունգարիան՝ այն պետությունն է, որը ավանդաբար ցուցաբերում է հատուկ դիրքորոշում Եվրամիության ներսում: Բայց այնպիսի առանցքային դերակատարներ, ինչպիսին են Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան կամ Ֆրանսիան, մենք չենք տեսնում»:
 
Նա նաև Օտտավայի դերի վրա կանգ է առել, որպես հատուկ դեպքի. «51-րդ նահանգի» մասին իր ողջ ընդդիմադրական և հուզական հայտարարություններով հանդերձ, վճռորոշ պահին Կանադան մնում է ԱՄՆ-ի հետ: Հին կապերը, ընդհուպ մինչև՝ բասկետբոլի, հոկեյի համատեղ մարզական լիգաները, որոնք նույնիսկ կոչվում են ազգային՝ հստակ ցույց են տալիս այս կապի խորությունը»:
 
Գոլցմանը հատուկ առանձնացրել է թուրքական աշխարհի աշխարհաքաղաքական բլոկը. «Այնուհետև մենք տեսնում ենք Թուրքիան, Ադրբեջանը և թուրքական աշխարհի այլ պետություններ՝ սա շատ կարևոր քայլ է: Մյուս կողմից՝ Սաուդյան Արաբիան և արաբական բլոկը, իսկ սա արդեն լուրջ ուժ է: Բացի այդ, Իսրայելը և Աբրահամի համաձայնագրերի երկրները՝ փաստորեն Ղազախստանից մինչև Մարոկկո տարածք: Եվ, վերջապես, Վիետնամը, որպես Հարավարևելյան Ասիայի ներկայացուցիչ, ռազմավարական առումով աշխարհի կարևոր կետ»։
 
Ավարտելով իր վերլուծությունը՝ փորձագետը ընդգծել է, որ նոր կառուցվածքը չի տեղավորվում սովորական մոդելների մեջ. «Երբ հարցնում են, թե այդ ինչպիսի կազմակերպություն է, այդ ինչպիսի ուժ է, եթե այստեղ չկա սովորական կոլեկտիվ Արևմուտք կամ կոլեկտիվ Հյուսիս, պատասխանը անսպասելի է։ Սա իրոք ո՛չ Եվրամիություն է, ո՛չ ՆԱՏՕ և ոչ էլ Գլոբալ Հարավ այն տեսքով, ինչ ձևով փորձել են այն ներկայացնել՝ օրինակ, Շանհայի միության շրջանակներում։ Ուշադրություն դարձրեք. կանոնադրությունը ստորագրած երկրների շարքում չկա Ռուսաստանը, բայց Բելառուսը կա՝ և սա նույնպես հատկանշական է։ Այսպիսով, մենք տեսնում ենք մի միություն, որտեղ այլևս չեն նկատվում սովորական բաժանումները Արևելքի և Արևմուտքի կամ Հյուսիսի և Հարավի։ Այստեղ կան Գլոբալ Հյուսիսի հզորագույն դերակատարներ՝ ԱՄՆ-ը և Կանադան, և միևնույն ժամանակ Գլոբալ Հարավի հզոր պետություններ՝ Թուրքիան, Ադրբեջանը և ընդհանուր առմամբ թուրքական աշխարհը, ինչպես նաև Իսրայելը և Աբրահամի համաձայնագրերի երկրները, Սաուդյան Արաբիայի գլխավորությամբ դաշինքը և Հարավ-արևելյան Ասիան ներկայացնող Վիետնամը։ Եվ սա արդեն ոչ թե աշխարհի բաժանման ակնարկ է, այլ գլոբալ վերահսկողության փորձ։ Այս առումով, Թրամփի ելույթը, որքան էլ հակասական թվա՝ բացարձակապես նոր ուժի հռչակագիր է, որը հավակնում է ՄԱԿ-ի իրական այլընտրանքին, որն այսօր թուլություն է ցուցաբերում գրեթե բոլոր ոլորտներում»։
 
Իր հերթին, Ռուսաստանի Դաշնության Ռազմական գիտությունների ակադեմիայի պրոֆեսոր, բելառուս ռազմաքաղաքական վերլուծաբան Ալեքսանդր Տիխանսկին համոզված է, որ ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից՝ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին ուղղված «Խաղաղության խորհրդի» հիմնադիր անդամներին միանալու հրավերով կոչը, անկասկած, նշանակալի իրադարձություն է Բելառուսի համար։
 
«Մի կողմից, սա կարելի է դիտարկել որպես պետության ղեկավարի և Բելառուսի Հանրապետության բարձր կարգավիճակի ճանաչում՝ հակամարտությունների կարգավորման և միջազգային ասպարեզում խաղաղության ձգտման հարցերում։ Դա նաև վկայում է այն մասին, որ սկզբունքորեն փոքր երկիր Բելառուսը ունի որոշակի կշիռ ուժի առանցքային կենտրոնների, ներառյալ Միացյալ Նահանգների շրջանում։ Սակայն այս իրադարձության դրական ճակատի հետևում թաքնված են մանրակրկիտ վերլուծություն պահանջող խորը ռիսկեր և հարցեր։ Կարևոր է հասկանալ, որ խաղաղապահի դերին հավակնող  ցանկացած նման կառույցի ստեղծումը պետք է հաշվի առնի Ազգերի լիգայի ցավալի փորձը։ Անհրաժեշտ է խուսափել անցյալի սխալների կրկնությունից և երաշխավորել, որ նոր կազմակերպությունն իսկապես կողմնորոշված լինի խաղաղության և կայունության հաստատման վրա, հատկապես Մերձավոր Արևելքի նման «թեժ կետերում», ինչպես նաև այլ, ոչ պակաս վտանգավոր զինված հակամարտությունների կարգավորման վրա։
 
Առանցքային կետը՝ պատերազմի օգտագործումը որպես քաղաքական կամ տնտեսական նպատակներին հասնելու, խոշոր կորպորացիաների և ֆինանսական հաստատությունների եսասիրական շահերը բավարարելու գործիքին վերածելու բացառումն է։ Դրա համար անհրաժեշտ են արդյունավետ միջազգային կառույցներ, որոնք ունակ են խթանել խաղաղության, համագործակցության և փոխըմբռնման գաղափարները։ Հենց այս նպատակով էլ ստեղծվել է «Խաղաղության խորհուրդը»։ Այնուամենայնիվ չի կարելի անտեսել այն համատեքստը, որում ծագել է այս նախաձեռնությունը։ ՄԱԿ-ի շրջանակներում մի շարք համաձայնագրերից ԱՄՆ-ի դուրս գալը և դրա ֆինանսավորման փաստացի կրճատումները՝ միանգամայն մտահոգիչ ազդանշան են։ Նման գործողությունները օբյեկտիվորեն խաթարում են համաշխարհային խաղաղությունն ու անվտանգությունը պահպանելու համար՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված կառույցի հեղինակությունն ու արդյունավետությունը։ Տպավորություն է ստեղծվում, որ Միացյալ Նահանգները ձգտում են ստեղծել նոր իրականություն, միջազգային հարաբերությունների նոր ձևաչափ, որը, անշուշտ, խաթարում է գործող միջազգային իրավունքը՝ հատկապես անվտանգության ոլորտում, համահարթում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի դերը։ Սա՝ ազդեցության այլ մոդելի կառուցում է, որը հիմնված է անձնական հարաբերությունների, գործարքային դիվանագիտության և ուղիղ գործարքների վրա՝ շրջանցելով բազմակողմ կառույցները, որոնք Թրամփը, ըստ երևույթին՝ համարում է հնացած և անարդյունավետ», - ասել է փորձագետը։
 
Նրա կարծիքով, այս համատեքստում, Բելառուսի նախագահի կողմից՝ «Խաղաղության խորհրդին» երկրի միանալու մասին փաստաթղթի ստորագրման մասին հայտարարությունը հատուկ ուշադրություն է պահանջում։
 
«Ընդգծելով սկզբնական փուլերում անդամավճարի անհրաժեշտության բացակայությունը՝ Բելառուսի ղեկավարը, ըստ երևույթին, դրանում տեսնում է որոշակի հնարավորություններ երկրի համար։ Ինչպես ասել է Ալեքսանդր Լուկաշենկոն. «ինձ գայթակղում է այն, որ, գուցե այս «Խաղաղության խորհուրդը», նրա ինչ որ գործողությունները, հնարավորություններ կտարածվեն մոլորակի այլ մասերի վրա։ Նախևառաջ, կարող է պատահի, մենք Ուկրաինայի հետ կապված ինչ-որ բանով օգնենք, ինչ-որ կերպ քննարկենք և նպաստենք խաղաղությանը, կկարողանանք մոտեցնել, ազդել ուկրաինական ղեկավարության վրա։ Ահա սա է ինձ ամենից ավել գայթակղում», և այս խոսքերը ցույց են տալիս, որ Բելառուսի համար սկզբունքայնորեն կարևոր են հանդիսանում այս կառույցի հնարավոր դերը Ուկրաինայում հակամարտության կարգավորման գործում», - նշել է Տիխանսկին։
 
Նրա կարծիքով, «Խաղաղության խորհրդին» անդամակցող փոքր երկրների համար ռիսկերը՝ համեմատաբար ցածր են,  դա կարող է նաև հնարավորություն տալ հաստատել հարաբերությունները ԱՄՆ վարչակազմի հետ։ Սակայն խոշոր տերությունների համար՝ դրանք զգալիորեն ավելի բարձր են, քանի որ Թրամփը շրջանցելով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը՝ կարող է Խորհուրդը օգտագործել իր գործողությունները օրինականացնելու համար։
 
«Բելառուսի համար «Խաղաղության խորհուրդը» հարթակ է միջազգային ասպարեզում տեղի ունեցողների նկատմամբ  իր դիրքորոշումը արտահայտելու համար, և դրան միանալը դժվար թե բացասաբար անդրադառնա՝ տարբեր միջազգային կազմակերպությունների, ներառյալ ՄԱԿ-ի հետ երկրի հարաբերությունների վրա։  Բելառուսի Հանրապետությունը, չնայած բոլոր շահարկումների՝ հետևողականորեն աջակցում է ցանկացած խաղաղ նախաձեռնությանը՝ լինի դա Չինաստանի գլոբալ կառավարման հայեցակարգը, թե միջազգային հակամարտությունների լուծումը։ «Խաղաղության խորհրդին» միանալը թելադրված է ոչ թե առճակատման ձգտելուն, այլ կայուն անվտանգության ճարտարապետություն ձևավորելու ցանկությամբ։ Ժամանակակից աշխարհում նկատվում է կայունության լուրջ պակաս, և այս կառուցվածքը նրա ցուցանիշն է, թե ինչպես են տարբեր երկրները ընկալում խաղաղ համակեցության գաղափարը։ Սա՝ շփման ընդհանուր կետերը փնտրելու և խաղաղ ապագան կառուցելու պետությունների պատրաստակամության թեստ է», - եզրափակել է Անդրեյ Տիխանսկին։