«Հայաստանը էժան են գնել» Երեք փորձագիտական կարծիք՝ Caliber.Az-ում

Ջո Բայդենի նախագահության վերջում ստորագրված ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև ռազմավարական գործընկերության խարտիան թերահավատություն է առաջացնում փորձագետների և քաղաքագետների շրջանում, քանի որ փաստաթուղթը ստորագրվել է գրեթե ծնկի վրա, որպես դեմոկրատների կողմից ԱՄՆ-ում հայկական լոբբիի ծառայությունների համար վճարելու յուրահատուկ փորձ։
 
Ինչպես համարում է Գերմանացի քաղաքագետ Եվգենի Կուդրյացը՝ խարտիան դժվար թե ուժեղ ազդեցություն ունենա տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքականության վրա և էական միավորներ ու բոնուսներ չի տա Երևանին։ Caliber.Az-ի հետ զրույցում նա նշել է, որ Վաշինգտոնը նման բազմաթիվ պայմանագրեր ունի տարբեր երկրների հետ։
 
«Խարտիայի ինքնին ստորագրումը զարմանալի փաստ չէ, քանի որ Հայաստանը սրընթաց հեռանում է Մոսկվայի հետ համագործակցությունից և, ընդհանրապես, Ռուսաստանի ազդեցության տակից։ Բայց ամենահետաքրքիրն այն է, որ Երևանի նման քայլը Մոսկվային կարծես առանձնապես չի տպավորել՝ դրա նկատմամբ արձագանքը եղել է ծայրահեղ զուսպ։ Հնարավոր է, որ Մոսկվայում հասկանում են, որ Երևանը շուտով ոտք կդնի իր իսկ փոցխի վրա. բանը նրանում է, որ Հայաստանում դեռ անցյալ տարի նախաձեռնեցին Եվրամիությանը անդամակցելը, և Բրյուսելում այդ որոշումը ակտիվորեն աջակցում են, բայց դրանով հանդերձ Երևանը ցանկություն է հայտնում մնալ ԵԱՏՄ-ում և օգտվել նրա բոլոր արտոնություններից։ Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանը հստակ հասկացրել է, որ ԵՄ-ին ինտեգրվելու դեպքում Հայաստանը ստիպված կլինի հստակ ընտրել կողմը և ԵԱՏՄ-ին անդամակցության հետ, նա, անշուշտ, ստիպված կլինի բաժանվել։ Փաշինյանը, ըստ ամենայնի, փորձում է այս հարցը գլուխ բերել հնարավորինս զգույշ, սակայն արդեն հասկանալի է, որ Արևմուտքի հետ մերձեցման գործընթացը Երևանի համար անցավալի չի լինի։
 
ԱՄՆ-ի հետ պայմանագրի դեպքում ամեն ինչ նույնպես կարող է վերածվել անկանխատեսելի քաղաքական բարդությունների Երևանի համար: Հայաստանում ընդհանրապես վատ են հաշվարկում քայլերը շախմատի տախտակի վրա։ Ադրբեջանը, ինչպես ինձ է թվում, այստեղ ընդհանրապես չպետք է արձագանքի՝ սա բազմավեկտոր և բացարձակ անկախ քաղաքականությամբ երկիր է, որն ի տարբերություն Հայաստանի ոչ մի ինքնիշխանի աջակցության կարիքը չունի, և հետևաբար կարող է Երևանին քաղաքական տախտակի վրա հարյուր քայլ խաղամիավոր զիջել։
 
Դժվար է հստակ ասել, թե Թրամփը ինչպես կվերաբերվի այդ խարտիային, բայց, ամենայն հավանականությամբ, ԱՄՆ-ի նոր նախագահը դա այնուամենայնիվ ուժի մեջ կթողնի։ Ամերիկան շահագրգռված է Հայաստանի, որպես տարածաշրջանում Ռուսաստանի հակակշռի վրա ազդեցության մեջ, մինչդեռ, իրավիճակը դեռ կարող է արմատապես փոխվել»,- ենթադրում է  Ե. Կուդրյացը։
 
Բելառուսի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի Միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Օլեգ Լեշենյուկի կարծիքով՝ Ռազմավարական գործընկերության խարտիայի շրջանակներում Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև համագործակցության ակտիվացումը կարող է բավականին լուրջ հետևանքներ ունենալ ինչպես հենց Հայաստանի, այնպես  էլ ողջ տարածաշրջանի համար։
 
«Պայմանագիրը ենթադրում է երկակի նշանակության ապրանքների արտահանումը վերահսկող, տեղեկատվության փոխանակման հարցերով աշխատանքային խմբի ստեղծում; կան նաև հինգ կետեր պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում, որոնց շրջանակներում կսկսվեն երկկողմ խորհրդակցություններ։ ԱՄՆ-ը կսկսի պատրաստել հայ զինվորականներին, ինչպես նաև ուսուցանել ոստիկանությանը և անվտանգության այլ ծառայություններին։ Դա նախադրյալներ կստեղծի Կովկասում և Եվրասիայում լարվածության աճի համար։ Այս պահին Հայաստանը շարունակում է արգելափակել Ադրբեջանի հետ խաղաղ պայմանագիրը, ձգձգում է սահմանների սահմանազատման հարցը, դրանով հանդերձ ակտիվորեն դասավորում է ռազմավարական հարաբերություններ արևմտյան գործընկերների հետ, հայտարարում է ԵՄ-ին անդամակցելու ցանկության մասին։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը դեռևս հանդիսանում է  ԵԱՏՄ-ի, ԱՊՀ-ի, ՀԱՊԿ-ի անդամ, չնայած Փաշինյանի՝ այս անդամակցությունը «սառեցնելու» ջանքերին։ Եվս մեկ այլ երկիր ենթարկվում է Արևմուտքի խոստումներին և ֆինանսական ներդրումներին, միանգամայն հավանական է, որ մենք շուտով կլսենք նաև հայտարարություններ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու ցանկության մասին։ Իսկ դա արդեն նախադրյալներ կստեղծի դեպի արևելք ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման համար»,- կարծում է քաղաքագետը։
 
Իսկ քաղաքական գիտությունների թեկնածու, ռուսաստանցի քաղաքագետ Դմիտրի Գրադովի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև ռազմավարական գործընկերության խարտիան՝ Երևանի համար կոնկրետ քաղաքական երաշխիքներ և քաղաքական «ծածկույթ» չներկայացնող բավականին անորոշ փաստաթուղթ է։
 
«Առաջին հերթին պետք է հասկանալ, որ նման պայմանագրերը հետաքրքրություն են ներկայացնում ԱՄՆ-ի համար, քանի որ դրանք գործնականում օրինականացնում են հակառակ կողմի հետ համագործակցությունը՝ հետախուզության, լրտեսության և տարածաշրջանի հարևանների մասին ռազմավարական տեղեկատվության փոխանցման ոլորտում, ներառյալ ռազմատեխնիկական համագործակցությունը, եթե այդպիսիք կան: Այսինքն, այսպիսով, Հայաստանը վերածվում է Հարավային Կովկասում ԱՄՆ-ի պաշտոնական լրտեսության խցիկի,  մնացած բոլոր հարցերով նա Վաշինգտոնի համար շատ ավելի քիչ է հետաքրքիր։ Որոշ քաղաքական աջակցության անորոշ խոստումների դիմաց Հայաստանը նաև պատրաստ է դառնալ ատոմային էներգետիկայի ոլորտում ԱՄՆ-ի էքսպերիմենտների փորձադաշտ՝ համաձայնվելով իր մոտ տեղակայել ամերիկյան մի շարք մոդուլային փոքր ատոմակայաններ, մինչդեռ մյուս երկրները բոլորովին չեն ցանկանում այդ ոլորտում համագործակցել ԱՄՆ-ի հետ՝ կան բնապահպանական և նախագծերի ինքարժեքի շուրջ հարցեր:
 
Ինքնին պայմանագիրը՝ բոլորովին մշուշոտ երաշխիքներով ու պարտավորություններով փաստաթուղթ է, որն ավելի շատ հուշագիր է հիշեցնում, օրինակ, եթե համեմատել ԱՄՆ-ի նման պայմանագրերը Վրաստանի ու Ուկրաինայի հետ։ Վերջին դեպքերում շատ ավելի կոնկրետություն և որոշակի պարտավորություններ կան, ինչը հաստատում է միտքն այն մասին, որ Հայաստանը էժան են գնել՝ փոխարենը շատ քիչ բան խոստանալով։ Այո, հնարավոր է, որ Բաքվի և Երևանի միջև լուրջ ռազմական կոնֆլիկտի դեպքում ԱՄՆ-ը կարող է ինչ-որ քաղաքական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանին, բայց շատ բան լրջորեն զրոյացվում է Թրամփի և նրա թիմի գալով, որը կարող է այդ փաստաթուղթը դարձնել չափազանց ձևական՝ իրագործելու առումով: Այո, Թրամփին և Պետդեպարտամենտին, հավանաբար, կհետաքրքրեն փաստաթղթի ռազմատեխնիկական նախապատմությունը Ռուսաստանին զսպելու տեսանկյունից, դարձյալ հետախուզության և լրտեսության ոլորտում, բայց մնացած ամեն ինչում շատ բան կարող է դանդաղել։
 
Հնարավոր է, որ ԱՄՆ-ը ձեռնարկի կապիտալ ֆինանսավորել Հայաստանի տնտեսությանը՝ փաստորեն, նման բնույթի պայմանագրերը դա ենթադրում են, սակայն  այդ գործընթացը որքանով ակտիվ կլինի Թրամփի օրոք՝ նույնպես մեծ հարց է։ Հարկ է հիշել, որ Թրամփը՝ անկանխատեսելի դերակատար է և կարող է կանոններով չխաղալ, այնպես որ եթե Երևանում կարծում են, որ նրանց հաջողվել է ԱՄՆ-ին կապել որոշ անվերապահ պարտավորություններով, որոնք Թրամփը նույնպես ստիպված կլինի կատարել՝ մեծ մոլորություն է։ Հիշենք, թե Թրամփը որքան վստահ և կտրուկ խզեց պայմանագիրը Իրանի հետ՝ Թեհրանին մերկացնելով երկակի խաղի մեջ, թեև Օբամայի օրոք Իրանի հետ համագործակցության  շատ երկար ու տքնաջան աշխատանք էր անցկացվել։ Նույն իրավիճակն է Չինաստանի հետ։ Թրամփը՝ քաղաքական գործիչ է, ով չի ողջունում երկակի հատակով և անորոշ պարտավորություններով համագործակցությունը, այնպես որ Հայաստանը իրենից ներկայացնում է ԱՄՆ-ի համար չափազանց կասկածելի դաշնակցի հենց այն օրինակը, որի հետ համագործակցությունը Թրամփը կարող է նույնիսկ զոհաբերվել հանուն նրան, որպեսզի գտնել ընդհանուր լեզու Մոսկվայի հետ։ Այս դեպքում Երևանը աշխարհաքաղաքական հզոր պարտություն կկրի և վերջնականապես կկորցնի իր քաղաքական կշիռը տարածաշրջանում, սակայն դժվար թե տարածաշրջանում նրա հարևաններից որևէ մեկը մեծապես ափսոսա դրա համար:
 
Դե և վերջւմ՝ տորթի գլխավոր բալը, մասնավորապես, այն է, թե  ինչպես կարձագանքի այս քայլին Թեհրանը, որը չի կարող անտարբեր մնալ Երևանի նման դավաճանության նկատմամբ։ Արդեն հիմա մենք տեսնում ենք, որ Թեհրանն ամրապնդում է Ռուսաստանի հետ տարածաշրջանում համագործակցությունը, և այդ տանդեմը կարող է մեծացնել ճնշումը Երևանի վրա, իսկ  որևէ բան հակադրել նման ճնշմանը, ներառյալ նույնիսկ ԱՄՆ-ին՝ չափազանց դժվար կլինի Երևանի համար»,- եզրափակել է Դ. Գրադովը։