Ռևանշիզմ արվեստի քողի տակ Մշակույթային ական Սանկտ Պետերբուրգի բեմի վրա

Չնայած Հայաստանի  իշխանությունների՝ Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներից հրաժարվելու և որքան հնարավոր է շուտ խաղաղ պայմանագիր կնքելու մտադրության մասին հավաստիացումներին, այնուամենայնիվ, միացումային տրամադրությունները և ռևանշիստական ձգտումները թափանցում են հայ հասարակության բառացիորեն բոլոր շերտերի մեջ։ Բացառություն չեն կազմել նաև Մելպոմենեի հայ սպասավորները։
 
Այսպես, մայիսի 28-ին Սանկտ Պետերբուրգում՝ Վասիլևսկի կղզու Երիտասարդական տան համերգասրահի բեմում կայացել է մի միջոցառում, որը դժվար թե կարելի է համարել ընդամենը մշակութային փոխանակման ակտ։ Թվում է թե, այստեղ ի՞նչ կապ ունի հայկական ռևանշիզմը և Ռուսաստանի հյուսիսային մայրաքաղաքի համերգային վայրերից մեկը։ Մի շտապեք, հիմա ամեն ինչ հասկանալի կդառնա։
 
Փաստը նրանում է, որ մայիսի 28-ին Երևանի «Շունչ» թատրոնը այնտեղ կներկայացնի՝ «Պատերազմի ցեցը» բազմանշանակ վերնագրով ներկայացում։ Ներկայացման պաշտոնապես հայտարարված թեման՝ պատերազմի և դրա հետևանքների մասին խորհրդածություններն են, բայց այս ցուցափեղկի հետևում թաքնված է շատ ավելի պրագմատիկ նպատակ։ Բավարար է թռուցիկ հայացք գովազդային նյութերի վրա, որպեսզի տեղադրել բոլոր շեշտադրումները։ Բայց դա էլ դեռ ամենը չէ։
 
Ներկայացման աֆիշայի վրա, ի թիվս այլ բաների, կա մի քարտեզ, որի վրա Ղարաբաղը և Արևելյան Զանգեզուրը, առանց ամաչելու, նշված են որպես... Հայաստանի մաս։ Նման «մշակութային նախաձեռնությունները» նորից ակնհայտորեն ցույց են տալիս, որ հայկական կողմի համար բեմը՝ ընդամենը ևս մեկ հարթակ է իրենց ազգայնական նարատիվները առաջ մղելու համար։
 
Բացի այդ, և ինքնին ներկայացման վերնագիրը պատահական չէ ընտրված։ «Պատերազմի ցեցը» հնչում է որպես հակապատերազմական մանիֆեստ՝ հմտորեն ստեղծելով հումանիստական ուղերձի պատրանք։ Սակայն այս արտաքին կեղևի հետևում թաքնված է բոլորովին այլ նպատակ՝ ոչ թե պատերազմի պատճառների դատապարտում, այլ դրա հետևանքները որպես իբր բացառապես հայ հասարակության բաժին ընկած ողբերգություն ներկայացնելու սովորական փորձ։ Արդյունքում, ռուս հանդիսատեսին՝ հակապատերազմական ուղերձի քողի տակ առաջարկում են հմուտ մանիպուլյացիա, որտեղ ագրեսորը նորից իր վրա փորձում է զոհի դերը։
 
Ի դեպ, Սանկտ Պետերբուրգի ընտրությունը այս համատեքստում լավ մտածված քայլի տեսք ունի։ Նրանք փորձում են Ռուսաստանի պատմամշակութային գիտակցության մեջ հատուկ կարգավիճակ ունեցող քաղաքը վերածել հարմար հարթակի նրա համար, որպեսզի հայկական ռևանշիզմը իրեն լեգիտիմացնի ռուսական լսարանի աչքերում։
 
Ցուցադրական է նաև դաշնային և քաղաքային իշխանությունների բացահայտ անգործությունը։ Մոսկվան անփոփոխ դրսևորում է սուր զգայունություն իր սեփական տարածքային ամբողջականությանը վերաբերող ցանկացած հարցի նկատմամբ, բայց միևնույն ժամանակ զարմանալի սառնասրտությամբ անտեսել է ուրիշների դեմ ուղղված քաղաքական սադրանքները։ Մեզ համար ակնհայտ է, որ նման ազդերը և աֆիշաները չեն հայտնվում առանց պատասխանատու կառույցների նախնական համաձայնության։ Չափազանցություն չի լինի ասել, որ նման գործողությունները գնալով ավելի հաճախ ընկալվում են որպես համակարգային ազդանշաններ Բաքվի հասցեին։ Օրինաչափ հարց է ծագում. արդյո՞ք նրանք հանդիսանում են նույն շղթայի օղակներ։ Չէ որ այս հաջորդականությունը ներառում է նաև՝ Մոսկվայի կողմից առանց պատշաճ արձագանքի թողնված AZAL ինքնաթիռի խոցման հետ կապված իրավիճակը, և ադրբեջանական ռեսուրսների վրա զանգվածային հաքերային հարձակումը, և Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր Ազեր Բադամովի Ռուսաստան մուտք գործելու արգելքը։ Չափազանց շատ բաներ են մատնանշում նրան, որ մեր առջև կարող է լինել դրվագների ոչ պատահական հավաքածու։
 
Առավել ևս, որ սա առաջին օրինակը չէ, թե ինչպես է վերոնշյալ երևանյան թատրոնը, արվեստի քողի տակ, Ռուսաստանի տարածքում հեռարձակում  միանգամայն կոնկրետ ռևանշիստական գաղափարներ։ Բավական է նշել, որ «Շունչ»-ը արդեն այս ներկայացմամբ հյուրախաղեր է ունեցել Մոսկվայում (ապրիլի 11-ին), Կրասնոդարում (ապրիլի 13-ին), Դոնի Ռոստովում (ապրիլի 15-ին), Վորոնեժում (ապրիլի 18-ին): Առջևում են Նովոսիբիրսկը, Բարնաուլը, Կեմերովոն, Կրասնոյարսկը և Ռուսաստանի այլ քաղաքները։
 
Պատմությունը մեկ անգամ չէ, որ ցույց է տվել, թե ինչին է հանգեցնում նման ազդանշանների լռության մատնելը։ Հետևաբար, այսօր հատկապես կարևոր է իրերը կոչել իրենց անուններով և միանշանակ գնահատականներ տալ՝ տեղ չթողնելով չարաշահումների համար։ Որքան շուտ նման սցենարները կանխվեն մշակութային սադրանքների փուլում, այնքան քիչ են շանսերը, որ դրանք դուրս գան բեմի շրջանակներից և անցնեն իրական քաղաքական և տարածքային հակամարտությունների հարթություն։
 
P.S. Caliber.Az-ի խմբագրությունը հարցում է ուղարկել Վասիլևսկի կղզու Երիտասարդական տան տնօրեն Օլգա Իվանովային՝ խնդրելով մեկնաբանել իրավիճակը։ Ցավոք սրտի, այս նյութի հրապարակման պահին մենք Օ. Իվանովայից այդպես էլ պատասխան չենք ստացել։