Հայաստանի սահմանադրական պարտավորությունները. խաղաղության պատրաստակամության փորձություն Կրկին Ալիևի՝ Վաշինգտոնում տված հարցազրույցի մասին

Վաշինգտոնում ադրբեջանական լրատվամիջոցներին տված հարցազրույցում նախագահ Իլհամ Ալիևը մանրամասն բացատրեց, թե որն է ներկայումս Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի կնքման առանցքային պայմանը: Նա հիշեցրեց, որ դրա համար անհրաժեշտ է վերացնել հիմնական իրավական խոչընդոտը՝ Հայաստանի Սահմանադրության նորմերը, որոնք ամրագրում են Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներ:

«Իհարկե, Հայաստանը, ինչպես ասում են, ունի տնային աշխատանք: Ինչպես գիտեք, Ադրբեջանի նկատմամբ իրենց սահմանադրության մեջ պարունակվող տարածքային պահանջները թույլ չտվեցին այսօր խաղաղության համաձայնագիր ստորագրել: Բայց այս փոփոխություններից հետո խաղաղության համաձայնագիրը կարող է ստորագրվել ցանկացած պահի», - նշեց պետության ղեկավարը:

Նախագահն ընդգծեց, որ այս հարցը Հայաստանի ներքին գործերին միջամտություն չէ, ինչպես փորձում էին ներկայացնել Երևանում:

«Իմ կարծիքով, դա բավականին իրատեսական է թվում։ Որովհետև, նախ, պետք է ասեմ, որ մեր բոլոր պայմանները բացարձակապես տրամաբանական են, արդարացված և օրինական։ Տարբեր փուլերում հայ հասարակության մեջ և իշխող շրջանակներում ենթադրել են, որ Ադրբեջանը, իբր, ուզում է միջամտել Հայաստանի ներքին գործերին, և այս հարցը բազմիցս բարձրացվել է նույնիսկ բանակցությունների ժամանակ։ Իսկ մեր դիրքորոշումը կայանում էր նրանում, որ դա չպետք է այդպես ընկալվի։ Սա մի հարց է, որն անմիջականորեն վերաբերում է մեզ։ Սա բացահայտ պահանջ է, մեր տարածքային ամբողջականության նկատմամբ պահանջ։ Հետևաբար, խաղաղության համաձայնագիր չի կարող ստորագրվել առանց այս փոփոխության», - հայտարարեց նախագահ Ալիևը։

Բաքվի դիրքորոշման էությունը ակնհայտ է. անհնար է խոսել խաղաղության համաձայնագրի կնքման մասին, քանի դեռ Հայաստանի հիմնական օրենքը պարունակում է դրույթներ, որոնք ուղղակիորեն խաթարում են հարևան երկրի տարածքային ամբողջականությունը: Սա հռետորական ժեստ չէ, այլ խաղաղության պայմանագրի իրավական և քաղաքական հիմք։

Նախագահի խոսքով՝ այս հարցին հատուկ նշանակություն է տալիս նաև միջազգային համատեքստը: Համաձայնագրի նախաստորագրումը տեղի է ունեցել Սպիտակ տանը՝ Դոնալդ Թրամփի անմիջական մասնակցությամբ և անձնական վերահսկողությամբ։

«Կրկնում եմ, այսօր այս նախաստորագրումը տեղի ունեցավ Սպիտակ տանը։ Հետևաբար, ես կասկած չունեմ, որ Հայաստանի Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելով՝ հայկական կողմն ինքն է հայտարարում նման փոփոխությունների անհրաժեշտության մասին, Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջները կբացառվեն դրանից։ Հակառակ դեպքում, դա անարգանք կլինի, առաջին հերթին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նկատմամբ։ Բոլորը գիտեն, և մեր դիրքորոշմանն ըմբռնումով են մոտենում գործնականապես բոլոր առաջատար միջազգային խաղացողները, այդ թվում՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, որ խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելիս պետք է լուծվեն բոլոր հարցերը, և մեր նկատմամբ անհիմն տարածքային պահանջները պետք է բացառվեն դրանից։ Հետևաբար, ես որևէ կասկած չունեմ այս հարցում։ Նորից եմ ասում, թե երբ դա տեղի կունենա՝ դա Հայաստանի գործն է։ Մենք այստեղ որևէ առաջարկ չենք կարող ներկայացնել։ Սակայն, ես կարծում եմ, որ որքան շուտ՝ այնքան լավ։ Որովհետև, իմ կարծիքով, չարժե ժամանակ կորցնել։ Եթե Ադրբեջանն ու Հայաստանը նախաստորագրել են խաղաղության համաձայնագիր, ապա դրա պաշտոնական ստորագրումը չպետք է հետաձգվի», - նշեց Ալիևը։

Այս խոսքերը պարունակում են մի քանի կարևոր ազդանշաններ։ Նախ, Հայաստանն ինքն է արդեն ընդունում սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտությունը։

Երկրորդ, հարցը չի կարող հետաձգվել առանց նրա հեղինակությանը վնասելու. վարանումը կընկալվի որպես ձեռք բերված պայմանավորվածությունները կյանքի կոչելուց հրաժարում, իսկ այս դեպքում՝ նաև որպես մարտահրավեր Միացյալ Նահանգներին, որը զգալի քաղաքական ռեսուրսներ է ներդրել գործընթացում։

Երևանի համար այս «տնային առաջադրանքի» ժամանակին կատարումը ոչ պակաս ձեռնտու է, քան Բաքվի համար։ Այն կհարթի ճանապարհը խաղաղության համաձայնագրի պաշտոնական կնքման համար, կթուլացնի լարվածությունը տարածաշրջանում և թույլ կտա կենտրոնանալ տնտեսական փոխգործակցության հարցերի վրա։

Բայց վարանման գինը բարձր կլինի։ Սահմանադրական բարեփոխումների հետաձգումը կհանգեցնի միջազգային սկեպտիցիզմի աճի և մանևրելու հնարավորությունների կրճատման։ Ընդ որում, Ադրբեջանը կստանա ավելի շատ փաստարկներ իր դիրքորոշումը կոշտացնելու համար։

Նախագահ Ալիևի ուղերձը միանշանակ է. սահմանադրական արգելքի վերացումը խաղաղության համաձայնագրի կնքման անհրաժեշտ պայման է։ Եվ որքան շուտ Երևանը ձեռնարկի այս քայլը, այնքան ավելի շատ քաղաքական և տնտեսական դիվիդենտներ կստանա։ Գործընթացը ձգձգելու ցանկացած փորձ անխուսափելիորեն կհանգեցնի ճգնաժամի խորացմանը և վստահության կորստին ոչ միայն Ադրբեջանի, այլև հիմնական միջազգային գործընկերների կողմից։