Ադրբեջանը Դավոսի հարթակում. երկխոսության ոգին Թեյմուր Աթաևի ակնարկը

Եկավ՝ շվեյցարական Դավոսում ավանդական ամենամյա Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի (ՀՏՖ) ժամանակը: Ներկայիս ֆորումի շուրջը, այո և ներսում կարևորագույն աշխարհաքաղաքական նրբությունը դրսևորվում է նրանում, որ նախկինում համաշխարհային օրակարգը սահմանող բազմաթիվ միջազգային կառույցները, այսօր, ակնհայտորեն հնացել են՝ չարդարացնելով գլոբալ սպասումները։
 
Այս համատեքստում մի ամբողջ շարք վերլուծաբանները հարց են տալիս, թե որքանով է ներկայիս Դավոսի ֆորումը, որի ժամանակ ակնկալվում է՝ ավելի քան 60 պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների, 55 էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարարների, ինչպես նաև խոշոր միջազգային կորպորացիաների ավելի քան 800 ղեկավարների մասնակցությունը՝ ունակ է ցուցադրել իր իսկական աշխարհաքաղաքական նշանակությունը:
 
Սակայն այս տեսանկյունից պրոբլեմատիկան դրսևորվում է նաև մեկ այլ չափադրումով: 2025 թվականի ապրիլին Դավոսի ֆորումի հիմնադիր, 87-ամյա Կլաուս Շվաբը լքեց կազմակերպության հոգաբարձուների խորհրդի նախագահի պաշտոնը: Հիշեցնենք, որ Շվաբին և նրա տիկնոջը մեղադրեցին ֆորումի միջոցները անձնական շահերի համար անօրինական կերպով օգտագործելու մեջ, սակայն զանգվածային հետաքննության արդյունքում հաստատված քրեականորեն պատժելի խախտումներ չհայտնաբերվեցին։
 
Օգոստոսին Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հարթակի պաշտոնական հայտարարության մեջ միայն փաստագրվեցին «աննշան խախտումներ, որոնք առաջացել էին անձնական նախաձեռնությունների և Ֆորումի գործառնական գործունեության միջև ողողված սահմաններով», ինչը, ինչպես նշվում էր, արտացոլում էր՝ Շվաբի խորը նվիրվածությունը կազմակերպության գործին, «այլ ոչ թե պաշտոնական լիազորությունները չարաշահելու իր մտադրությունը»։ Համենայն դեպս, Ֆորումի ժամանակավոր համանախագահներ դարձան Լարի Ֆինկը և Անդրե Հոֆմանը։
 
Դրանով հանդերձ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հարթակի ռազմավարական ուղղվածությունը մնում է անփոփոխ. ֆորումը առաջվա պես դիրքավորվում է որպես տնտեսության պետական և մասնավոր հատվածների միջև փոխգործակցության բարելավման մեխանիզմ՝ «համագործակցության և առաջընթացի համար նախաձեռնությունները» ձևավորելու նպատակով։
 
Անցյալ տարվա ֆորումը տեղի ունեցավ «անորոշ դարաշրջանի» անորոշության նշանի ներքո, որը առաջացել էր «աճող մասնատմամբ», որը, ինչպես նշվել էր՝  հանգեցրել էր՝ «բազմաթիվ ոլորտներում գլոբալ համագործակցության նոր նվազագույն մակարդակների»։ Այս իմաստով ներկայիս նստաշրջանը հաճախ ընկալվում է որպես նախորդի ուղղակի շարունակություն։
 
Առավել ևս, որ  միջոցառման նախօրեին Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի գլխավոր տնօրեն և նախագահ Բյորգե Բրենդեն հավաստագրել է, որ համաշխարհային պարտքը հասել է 1945 թվականից ի վեր ամենաբարձր մակարդակի, որի ֆոնին, նրա խոսքով, մոլորակը «թևակոխում է նոր աշխարհակարգի մեջ»։ Նա հույս է հայտնել, որ միջազգային հարաբերությունների ձևավորվող համակարգը չի հանգեցնի «ջունգլիների օրենքին» վերադառնալուն։ Արդյունքում, Դավոս 2026-ի նշանաբանը, առաջին անգամ դարձավ ոչ թե գրավիչ, այլ չափազանց շրջահոսելի, կամ նույնիսկ քողարկված «Երկխոսության ոգի» լոզունգը։
 
Միևնույն ժամանակ, ֆորումին ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի մասնակցության փաստը, բացի այդ էլ գլխավորելով ամերիկյան պատկառելի «դեսանտը» (պետքարտուղար Մարկո Ռուբիո, ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթ և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ), ներկայիս Համաշխարհային տնտեսական ֆորումին հաղորդում է լրացուցիչ քաղաքական հնչեղություն։ Ըստ փորձագետների կանխատեսումներին՝ Սպիտակ տան ղեկավարը նպատակադրված է բարձրաձայն ուրվագծել համաշխարհային մասշտաբի նոր միտումները։ Մասնավորապես, չի բացառվում, որ նա ներկայացնի Խաղաղության խորհուրդ, որին ինքը և կղեկավարի որպես մի կառույցի, որը կոչված է իր վրա վերցնել նորացված ՄԱԿ-ի գործառույթները։
 
Դավոսի օրակարգում առանձնանում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի մասնակցությունը, ով կներկայացնի մեր երկիրը Հարավային Կովկասում և նրա շուրջ ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրողությունների պայմաններում։ Հիշեցնենք, որ անցյալ տարվա Դավոսի ֆորումում նախագահ Ի.Ալիևը մի շարք հանդիպումներ է ունեցել պետությունների ղեկավարների, առաջատար համաշխարհային կորպորացիաների ղեկավարների և խոշորագույն միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ։ Այդ շփումների ընթացքում քննարկվել են՝ ոչ միայն Ադրբեջանի միջազգային նշանակությունը ընդգծող տրանսպորտային միջանցքների զարգացման և գլոբալ էներգետիկ անվտանգության, այլ նաև արտասահմանյան ներդրումների ներգրավման հարցերը։
 
Դավոս 2026-ը կդառնա մեր երկրի ամրապնդված միջազգային հեղինակության հերթական հաստատումը։ Մանավանդ, որ միջազգային հանրության կողմից Հարավային Կովկասի նոր իրականության փաստացի ճանաչումը՝ 2025 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի ներկայությամբ աշխարհի թիվ մեկ գրասենյակում ձեռք բերված համաձայնությունների պրիզմայով, խթանել է տարածաշրջանում կարևորագույն վերափոխումներին։ Միաժամանակ խոսքը գնում է նաև ավելի լայն աշխարհաքաղաքական և աշխարհագրական տարածքին՝ արդեն իսկ գործող C6 ձևաչափի շրջանակներում, որտեղ հատկապես աչքի է ընկնում Ադրբեջանի դերը որպես հզոր քաղաքական և տնտեսական կենտրոնի, մասնավորապես՝ հաշվի առնելով որպես Միջին միջանցքի առանձին ճյուղ՝ Զանգեզուրի միջանցքի շուրջ զգալի առաջընթացը։
 
Հատկապես այս գործոններն են, որ տարածաշրջանում խաղաղության, կայունության և անվտանգության պահպանման Բաքվի հետևողական գծի հետ մեկտեղ՝ Ադրբեջանին թույլ են տալիս Դավոսում ներկայացնել գլոբալ գործընթացների ստեղծագործական ասպեկտը: Պետք է ընդունել, որ այսօրվա աշխարհը իսկապես մասնատված է: Այս համատեքստում Ադրբեջանի խաղաղասիրական փորձը ցույց է տալիս, թե որքանով է ստեղծագործականությունը ի վիճակի վերածվել զարգացման իրական շարժիչ ուժի: Բավական է հիշել երկրի ազատագրված տարածքների յուրացման առանձնահատուկ փորձը, որը ակնառու հաստատում է ստեղծագործական մոտեցման արդիականությունը, երբ զուգահեռաբար և համակարգված լուծվում են  տնտեսական, սոցիալական և մշակութային հարցերը ՝  ընդ որում սեփական ուժերով:
 
Մյուս կողմից, Ադրբեջանի խաղաղասիրական քայլերը հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների համատեքստում դարձել են մեր ազգին բնորոշ դրսևորում: Հաղթանակած երկիրը Հայրենական պատերազմի ավարտից ի վեր  օգնության ձեռք է մեկնել մատադաշտում պարտություն կրած պետությանը։
 
Այսօր, Ադրբեջանի շնորհիվ Հայաստան է մատակարարվում հացահատիկ, վառելիք, բացվում են նաև մարդասիրական և տնտեսական բնույթի այլ հնարավորություններ:
 
Վերջապես, տարածաշրջանայնացման տրամաբանությունում սկզբունքորեն նոր ձևաչափով ներկայացվել են՝ ինչպես Ադրբեջանի հարաբերությունները Կենտրոնական Ասիայի երկրների հետ, այնպես էլ նրա ծրագրերը ԹՊԿ+ ձևաչափում: Այս ամենը օրգանապես համադրվում է այն հանգամանքների հետ, որ շատ համաշխարհային դերակտարների կողմից միջազգային իրավունքի նորմերի անտեսման ֆոնին՝ Ադրբեջանը իր ազգային շահերի պաշտպանմանը ուղղված իր բոլոր գործողություններում հետևողականորեն հիմնվում է հենց այդ սկզբունքի վրա: Հատկապես այս մոտեցումը էլ կլինի՝ Դավոս 2026-ին Ադրբեջանի ակտիվ մասնակցության հիմնական իմաստային շեշտադրումներից մեկը՝ որպես ցուցադրական օրինակ համաշխարհային հանրության համար: