Ինչպիսի՜ ցավ Քոչարյանը և մտորումներ հայկական բանակի մասին

Այսօր ղարաբաղյան կլանի առաջնորդներից մեկը՝ Հայաստանի նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, հայ ժողովրդին շնորհավորել է Բանակի օրվա առթիվ։ Պետք է անմիջապես նշել, որ շնորհավորանքի տեքստը՝ առաջինից մինչև վերջին տողը ներծծված է ցածրահարգ մանիպուլյացիայով։ Ահա թե ինչպես է հնչում  շնորհավորանքին անմիջապես հաջորդող առաջին տողը. «Ցավով արձանագրում ենք, որ վերջին ութ տարիների ընթացքում արվել է ամեն հնարավորը, որպեսզի թուլացնել, մասնատել և կոտրել տարածաշրջանում մեր ամենամարտունակ և հաղթական բանակը»։
 
Քոչարյանը հիանալի հասկանում է, որ հայկական բանակը չէր հանդիսանում տարածաշրջանում ամենամարտունակ և հաղթական բանակ։ Նա իրեն հստակորեն հաշիվ է տալիս, որ իրականում այդպիսին է հանդիսացել և մինչև այժմ հանդիսանում է ադրբեջանական բանակը, որ այն այդպիսին է դարձել ոչ թե անմիջապես, այլ 1993 թվականին մեկնարկված պետականաշինության ճանապարհին համառ ջանքերի արդյունքում։
 
Այո, օկուպացված Ղարաբաղում (որն օկուպացնել, ի դեպ, օգնեց մի տերություն) խրամատավորված և իրեն ականապատված ու խորը էշելոնացված Օհանյանի գծով շրջապատած հայկական բանակը թույլ չէր։ Բայց այս գործոնը էլ ավելի է ընդգծում Ադրբեջանի զինված ուժերի հզորությունը և անձնակազմի խիզախությունը։ Նրանք այնքանով էին գերազանցում հայկականներին, որ նրանց ոչ միայն հաղթեցին մարտադաշտում, այլ նաև տասներկու հազար հայ զինվորներին ստիպեցին դառնալ դասալիքներ, այսինքն՝ պարզապես դիմել փախուստի։
 
Այնուհետև Քոչարյանը գրում է. «Քաղաքական ղեկավարության կողմից իր սխալների մեղքը բանակի վրա բարդելու մոլուցքը անհետևանք չմնաց մեր բանակի համար»։
 
Մենք այստեղ չենք խորանա հայկական քաղաքական պայքարի հանկարծափոխության մեջ, սակայն միտքս է գալիս, որ Փաշինյանը և նրա թիմը պատասխանատվությունը տեղափոխում են ոչ այնքան բանակի, որքան այն ռազմական պարադիգմի վրա, որը ձևավորվել էր ղարաբաղյան կլանի առաջնորդների կողմից, որը հայտնվեց անօգնական վիճակում «երկաթե բռունցքի» առջև։
 
Իր ելույթի ավարտին մոտ Հայաստանի երկրորդ նախագահը հայտարարում է. «Բոլոր պետությունների համար իսկական, երկարատև և արժանապատիվ խաղաղության գլխավոր երաշխիք է հանդիսանում ուժեղ և մարտունակ բանակը, և մենք չենք կարող բացառություն լինել»։
 
Այս թեզի հետ, իհարկե, դժվար է չհամաձայնվել։ Սակայն այստեղ կարևոր է հասկանալ այս հայտարարության ուղերձը, պարզ ասած, թե ուր է թեքում Քոչարյանը։ Տրամաբանությունը հուշում է, որ նրա շնորհավորանքի հաջորդ «կետը» պետք է պարունակի՝ ռևանշի փորձի նպատակով բանակը վերակենդանացնելու մասին թեզը։ Եվ այստեղ տեղի է ունենում ինչ-որ տարօրինակ բան։ Քոչարյանը իսկապես փորձում է անել ինչ-որ ռևանշիստական կուտակում, սակայն նրա մոտ դա ստացվում է մի տեսակ չափազանց անարտահայտիչ։ Տեսեք ինչ է նա ասում վերջում. «Ես լի եմ հույսով, որ մեզ կհաջողվի կարճ ժամանակահատվածում փոխել իրավիճակը, վերականգնել բանակի ուժն ու ոգին, ինչը կապահովի կայուն խաղաղություն»։
 
«Փոխել իրավիճակը» բառերը կարելի է մեկնաբանել միայն որպես ռազմական ռևանշի ձգտում, սակայն «բանակի ուժն ու ոգին վերականգնելու» մասին նրա հետագա խոսքերի համատեքստում դրանք հաշվի են առնվում բավականին «համեստ» բնույթով։ Չէ որ, նա ուղղակի  նույնիսկ չասեց ռևանշի, «արցախի վերադարձի» և նման բաների մասին։ 
 
Սա շատ ուշագրավ է։ Բառերի այսպիսի զգուշավոր ընտրությունը խոսում է այն մասին, որ անձամբ շնորհավորական ուղերձի հեղինակը, թեև հավատում է ռազմական ռևանշի հնարավորությանը, ապա ռևանշիզմին ապավինումը դիտարկում է՝ որպես խորհրդարանում տեղի համար աճող նախընտրական մրցավազքում իր կուսակցությանը վնաս հասցնելուն ունակ գործոն։ Սա նշանակում է, որ պատերազմի և ռևանշի թեման արժանանում է հայ հասարակության մեծամասնության կողմից լիակատար մերժմանը։ Ավելացրեք դրան նաև հայերի կողմից ղարաբաղյան կլանի լիակատար մերժումը, և բառերի այսպիսի «անատամ» ընտրությունը լիովին հասկանալի է դառնում։
 
Քոչարյանը ռազմական տոնը օգտագործում է, որպեսզի փորձել հայերի մեջ արթնացնել «հաղթանակած բանակի» մասին հուշեր, չէ որ դա ժողովրդի գիտակցության մեջ պետք է տեսականորեն կապված լինի նրա անվան հետ։ Սակայն պետք է ենթադրել, որ նա կարող է հասնել ճիշտ հակառակ արդյունքի։ 2020 թվականի պատերազմում կրած պարտությունից, 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի Զինված ուժերի կայծակնային արագությամբ հակաահաբեկչական գործողությունից, ինչպես նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից առասպելական Հայաստանի մասին հին գաղափարների վտանգավորության քարոզչությունից սթափված հայ հասարակությունը՝ օրինաչափորեն պետք է Քոչարյանին հարցնի այն մասին, թե ինչու նա, իմանալով այն մասին, որ ռազմական հաղթանակը չի կարող վերափոխարկվել քաղաքականի, լինելով երկրի ղեկավար՝ բանակցային գործընթացը փակուղի մտցրեց։
 
Ադրբեջանի հաղթանակը Քոչարիանից վերջնականապես լվացամաշեց քաղաքական հագուստի ցնցոտիները։ Այն, ինչ նա կարող է հիմա անել, դա մարդկանց համոզել նրանում, որ նա, թեկուզ և վատ քաղաքական գործիչ է, սակայն լավ «զորապետ» է։ Ավաղ, նրա համար, այս առասպելն էլ դատապարտված է անհետացման։ Ադրբեջանի հետ նորմալացման, Հարավային Կովկասում կայունության և բարգավաճման հաստատմանը զուգընթաց, հայ հասարակությունը աստիճանաբար կգիտակցի, որ Քոչարյանը, եթե ինչ-որ բանում լավն էր, ապա միայն՝ Հայաստանը երեսուն երկար տարիներ տարածաշրջանային մեկուսացման մեջ դրած անմիտ արկածախնդրության մեջ։