Խաղաղության վառելիքը՝ ընդդեմ ռևանշիստների հիստերիայի Տարանցում, առևտուր, խաղաղության գործընթաց

2025 թվականի օգոստոսի 8-ի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև Վաշինգտոնի համաձայնագրերը գտել են իրենց գործնականում կիրառումը և, դատելով ամեն ինչից, այս գործընթացը շարունակվելու միտում ունի։
 
Այսպես, անցյալ տարվա հոկտեմբերին նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց՝ Ադրբեջանի տարածքով Հայաստան բեռների տարանցման բոլոր սահմանափակումների վերացման մասին. «Պետք է ասեմ, որ Ադրբեջանը վերացրել է Հայաստան բեռների տարանցման բոլոր սահմանափակումները, որոնք գոյություն ունեին օկուպացիայից ի վեր, և առաջին նման տարանցիկ բեռ է հանդիսացել ղազախական հացահատիկի առաքումը դեպի Հայաստան։ Կարծում եմ, սա հանդիսանում է նաև նրա լավ ցուցանիշ, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղությունը արդեն ոչ միայն թղթի վրա է, այլ նաև գործնականում»։
 
Ղազախական հացահատիկից անմիջապես հետո դեպի Հայաստան երկաթողով ուղևորվեցին Ռուսաստանից հացահատիկի փոխադրողները։ Այսպիսով, հենց Ադրբեջանի պետության ղեկավարի նախաձեռնության շնորհիվ վերացվեց Բաքվի և Երևանի միջև արգելքը և մեկնարկ տրվեց տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրմանը։
 
Բացի այդ, Ադրբեջանը Հայաստան է առաքել վառելիք. անցյալ տարվա դեկտեմբերին հարևան հանրապետություն է մատակարարվել 1220 տոննա AI-95 մակնիշի բենզին, իսկ բառացիորեն վերջերս Վրաստանի միջոցով տարանցիկ այնտեղ է ուղարկվել նավթամթերքի երկրորդ խմբաքանակը, որը ներառում է 1742 տոննա AI-95 մակնիշի բենզին և 956 տոննա դիզելային վառելիք։
 
Իր հերթին, Հայկական կողմը հրապարակավ հայտարարել է, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացի նախնական տնտեսական արդյունքներն արդեն բավականին նկատելի են դրսևորվում։ Մասնավորապես, անցյալ շաբաթ այս մասին հանրային հեռուստատեսության եթերում ասել է էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը՝ նշելով, որ Հայաստանը կխնայի մոտավորապես 16 միլիարդ դրամ (մոտավորապես 2,6 միլիոն դոլար) և ընդգծելով, որ ադրբեջանական բենզինի ներմուծումը չի հանդիսանում միանգամյա միջոցառում, այն՝ երկարաժամկետ և կայուն գործընթաց է։
 
«Բաքուն և Երևանը բանակցություններ են վարում Հայաստանից արտահանման վերսկսման վերաբերյալ։ Մասնավորապես, քննարկվում է՝ Ադրբեջան արտահանել ալյումինե փայլաթիթեղ, ալյումինե փայլաթիթեղի հումք, ֆերոմոլիբդեն, ընտանի կենդանիներ, կոնյակի հումք, ծխախոտ և տեքստիլ արտադրանք», - ասել է նա հարցազրույցում՝ չզլանալով նշել՝ հայկական կոնկրետ ապրանքների ներմուծման մեջ շահագրգռվածություն արտահայտած ադրբեջանական ընկերությունների առկայությունը։ - Ադրբեջանական կողմը ներկայացրել է կոնկրետ ապրանքների ցանկ, որոնք հետաքրքրում են նրան։  Մենք տեղեկատվություն ենք ուղարկել այն քանակների մասին, որոնք կարող ենք արտահանել։ Մեր ցանկում ներառված են նաև վարդեր, ջերմոցային արտադրանք. լոլիկ, պղպեղ։ Մենք առաջարկել ենք մոտավոր գներ»։
 
Այն մասին, որ Ադրբեջանը և Հայաստանը քննարկում են այն ապրանքների ցանկը, որոնց փոխադարձ գնումների և վաճառումների մեջ կա երկու պետությունների շահագրգռվածություն, ճեպազրույցում հայտարարել է նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
 
«Հայաստանն ու Ադրբեջանը փոխանակում են այն ապրանքների ցանկերը, որոնց գնման և վաճառման մեջ շահագրգռված են։ Այս գործընթացը շարունակվում է, երբ նորություններ լինեն՝ դուք այդ մասին կիմանաք։ Նման քննարկումներ կան։ Ես գիտեմ, որ եղել է նախնական ցանկերի փոխանակում, առայժմ ընթանում է ուսումնասիրությունների գործընթաց», - ասել է նա՝ պատասխանելով այն հարցին, թե ինչպես է ձեռք բերվել՝ ադրբեջանական նավթամթերքի Հայաստան ներմուծման վերաբերյալ պայմանավորվածությունը։
 
Հայաստանի ղեկավարը նշել է նաև, որ կառավարությունը չի ստիպել մասնավոր ընկերություններին ներմուծել ադրբեջանական նավթամթերք, այլ ընդամենը հայտարարել է, որ համապատասխան հնարավորություն կա ։
 
Սակայն, ինչը, այնուամենայնիվ և կանխատեսելի էր, Բաքվի և Երևանի միջև տնտեսական ինտեգրման դրական արդյունքը խուճապ և գրոտեսկային հիստերիա առաջացրեցին Հայաստանի ներկայիս իշխանության քաղաքականության հակառակորդների շրջանում, որոնց շրջանում հատկապես աչքի էր ընկնում Ադրբեջանի հասցեին իրենց սադրիչ հարձակումներով հայտնի այսպես կոչված «Հայաքվե» քաղաքացիական նախաձեռնությունը։ Մասնավորապես, այն կոչ էր անում բոյկոտել Հայաստան ներմուծվող ադրբեջանական բենզինը և փորձում էր հայ բնակչությանը համոզել նրանում, որ նման բնույթով նրանք «ֆինանսավորում են թշնամուն և նրա նոր ագրեսիայի նախապատրաստությունները»։ «Մենք բոյկոտում ենք «RAN OIL» բենզալցակայանները։ Թույլ չենք տա, որպեսզի մեր փողերով գնված ադրբեջանական բենզինը վերածվի մեր դեմ ուղղված զենքի», - ասվում էր «նախաձեռնության» հայտարարության մեջ։
 
Սակայն, չնայած «Հայաքվեի» բոլոր ջանքերին, ի հիասթափություն ռևանշիստների՝ ադրբեջանական բենզինը վաճառվում էր տաք բլիթների պես, ինչի մասին հաղորդել է այդ նույն Գևորգ Պապոյանը։ «Ըստ էության, ներմուծված բենզինը վաճառվել է մի քանի օրվա ընթացքում, այսինքն, պահանջարկը շատ մեծ է», - ասել է նա՝ ընդգծելով, որ երկիրը ստանում է «ոչ միայն պրեմիում դասի բենզին, այլ նաև «regular» և դիզելային վառելիք, և, նախնական գնահատականներով, դրանց գինը շուկայական գնից մոտավորապես 80 դրամով (0,36 մանաթ – խմբ.) ցածր է։
 
Այս համատեքստում տեղին է նշել, որ Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավար Արարատ Միրզոյանը նույնպես նշել է, որ ադրբեջանական բենզինի ներմուծումը չափազանց օգտակար է Հայաստանի քաղաքացիների համար՝ ուշադրություն հրավիրելով նրա վրա, որ Երևանի բենզալցակայաններում հերթեր են գոյանում հատկապես Բաքվում արտադրված վառելիքով լիցքավորելու համար։
 
Անշուշտ, ադրբեջանական նավթամթերքի ի հայտ գալով հայկական շուկաներում առաջացած իրարարնցումը՝ դրական փաստ է, ընդ որում ոչ միայն տնտեսական նպատակահարմարության տեսակետից, այլ նաև հաշվի առնելով այն բարձր հոգեբանական արգելքը, որը դեռևս պահպանվում է հայ հասարակության մեջ՝ 2020 թվականի աշնանը 44-օրյա պատերազմում կրած ջախջախիչ պարտությունից հետո։
 
Սակայն, ինչպես մենք ենք ենթադրում, հայ հանրությունը աստիճանաբար գիտակցում է, որ առևտրատնտեսական մերձեցումը՝ դիմակայությունը նվազեցնելու երաշխավորված միջոց է: Եվ այն ավելի ամրապնդելու համար պաշտոնական Երևանը պետք է ձեռնարկի եզրափակիչ քայլ և փոփոխություններ մտցնի Հայաստանի սահմանադրության մեջ՝ մեր երկրի նկատմամբ տարածքային պահանջները վերացնելու համար։
 
Եթե հաշվի առնել, որ Հայաստանի քաղաքացիներն արդեն իսկ քաղում են Ադրբեջանի հետ առևտրային համագործակցության օգուտները, ապա նրա հավանականությունը, որ նրանք ճակատագրական սխալ չեն գործի և այս ամռանը խորհրդարանական ընտրություններում և սահմանադրական հանրաքվեում կաջակցեն իշխող կուսակցությանը և նրա խաղաղության օրակարգին՝ միանգամայն բարձր է: Սա ոչ միայն վերջնական խաղաղություն կբերի տարածաշրջանին, այլ նաև ջախջախիչ հարված կհասցնի հայ ռևանշիստների՝ նորից Հայաստանը  մասնավորապես և Հարավային Կովկասը ընդհանրապես նոր պատերազմի մեջ ներքաշելու ծրագրերին: