Ձգողության միջանցք Խասը և Մամեդովը՝ Caliber.Az կայքում

Թուրքիայում շարունակվում են՝ Զանգեզուրի միջանցքի արագ գործարկման կարևորության վերաբերյալ բանավեճերը: Այսպես, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանի նախագահությամբ կայացած՝ Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստում քննարկվել է Անկարայի և Երևանի միջև հարաբերությունների նորմալացման գործընթացը՝ ընդգծելով Ադրբեջանի մայրցամաքային մասի և նրա Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետության միջև տրանսպորտային հաղորդակպցման կարևորությունը, որը կապահովի անարգել փոխադրումները և օգուտ կբերի  տարածաշրջանի բոլոր երկրներին:
 
Իր հերթին, ելույթ ունենալով՝ Թուրքական պետությունների կազմակերպության տրանսպորտի նախարարների 8-րդ հանդիպմանը՝ Թուրքիայի տրանսպորտի և ենթակառուցվածքների նախարար Աբդուլքադիր Ուրալօղլուն ընդգծել է Զանգեզուրի միջանցքի կարևորությունը: «Մեր տարածաշրջանի համար մեկ այլ լավ լուր է հանդիսանում՝ Զանգեզուրի միջոցով նոր հնարավորությունների բացումը: Այս միջանցքը կապահովի ուղիղ ցամաքային կապ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև և կդառնա կարևոր քայլ, որը կմիավորի ամբողջ թուրքական աշխարհը:  Դրանով հանդերձ տարածաշրջանի բոլոր երկրները օգուտ կստանան դրանից», - ասել է նա:
 
Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 80-րդ նստաշրջանում իր ելույթում մեծ ուշադրություն է հատկացրել տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցություններին:
 
Զանգեզուրի միջանցքի հեռանկարներն ու առավելությունները Caliber.Az-ի թղթակիցը քննարկել է ադրբեջանցի և թուրք փորձագետների հետ։
 
Այսպես, թուրք քաղաքագետ Քերիմ Հասի կարծիքով՝ Թուրքիայում Զանգեզուրի միջանցքի թեմայի ակտիվացման վրա ազդել է  Թրամփի և Էրդողանի վերջերս կայացած հանդիպումը։
 
«ԱՄՆ-ի նախագահի հետ հանդիպումը և ձեռք բերված պայմանավորվածությունները մեծ առաջընթաց է Թուրքիայի համար, թեև ամերիկա-թուրքական հարաբերություններում կան բազմաթիվ նրբերանգներ, վեճեր և տարբեր տեսակետներ։ Օրինակ, «F-35»-ների և ռուսական «S-400»-ների մատակարարման շուրջ երկընտրանքը, ինչպես նաև «F-16»-ների հետ օդում կախված հարցը և այլն։ Իմ կարծիքով, Թուրքիայի Հանրապետությունը և Միացյալ Նահանգները վաղուց ունեն իրենց շահագռգռվածությունը Զանգեզուրի միջանցքի նկատմամբ, և յուրաքանչյուր կողմ մշակում է այս գլոբալ նախագծում իր հնարավոր մասնակցության սեփական ռազմավարությունը։ Օրինակ, մենք հիշում ենք մի քանի ամիս առաջ տարբեր լրատվամիջոցներում շրջանառվող աշխատանքային տարբերակը այն մասին, որ թուրքական ընկերությունը կարող է հանդես գալ որպես Զանգեզուրի միջանցքի տեխնիկական օպերատոր։ Չնայած հասկանալի էր, որ Հայաստանը դժվար թե համաձայնվի նման առաջարկի հետ, որը և գրեթե անմիջապես հնչեցվել է Երևանի կողմից։ Այդ ժամանակ ընթանում էր ամենաօպտիմալ օպերատորի որոնումներ, որը կբավարարեր և՛ Բաքվին, և՛ Երևանին, և միանգամային հասկանալի էր, որ դա դարձել է ԱՄՆ-ը, որն այդ պահին ամենամեծ հետաքրքրությունն էր ցուցաբերում դրա նկատմամբ։ Պարզ դարձավ, որ այս հարցում Թուրքիայի և Միացյալ Նահանգների միջև կա որոշակի կոնսենսուս։ Հիշենք, օրինակ՝ որ ԱՄՆ-ի նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Ուիտկոֆը բացահայտ ասել է, որ Հարավային Կովկասի հարցերով ինքը հաճախ է խորհրդակցում Թուրքիայի հետախուզության ղեկավար Իբրահիմ Քալընի և Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանի հետ։ Այս գործընթացին, անշուշտ, մասնակցել է նաև Ադրբեջանը՝ իր սեփական դիրքորոշմամբ և որպես նախագծի մոդերատոր, բայց փաստն նրանում է, որ այստեղ առկա է սերտ երկխոսություն Անկարայի և Վաշինգտոնի միջև, որը բառացիորեն ոչ վաղուց, Բայդենի վարչակազմի օրոք, Հարավային Կովկասի նկատմամբ ցուցաբերում էր չափազանց թույլ, հազիվ նշմարվող հետաքրքրություն», - նշել է քաղաքագետը։
 
Նրա կարծիքով, Թուրքիան այսօր այդչափ ակտիվ հետաքրքրություն է դրսևորում միջանցքի արագ գործարկման նկատմամբ, քանի որ հասկանում է. հիմա, քանի դեռ Ռուսաստանը պատերազմի մեջ է Ուկրաինայի հետ, Հարավային Կովկասում նրա մասնակցությունը կարող է լինել միանգամայն ձևական, սակայն վաղը իրավիճակը կարող է փոխվել։ Մոսկվայի և Կիևի միջև խաղաղության կնքումը ինքնաբերաբար Ռուսաստանին գործողությունների ազատություն կտա Հարավային Կովկասում։
 
«Ոչ վաղուց, Հաքան Ֆիդանը բացահայտ հայտարարեց, որ Թուրքիան Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղ պայմանագրի ստորագրումը ակընկալում է  2026 թվականի առաջին կեսին։ Կարծում եմ, որ դա տեղի կունենա որոշ չափով ավելի ուշ, որորվհետև Հայաստանում պետք է կայանան ընտրություններ և սահմանադրական հանրաքվե։ Սակայն, լիովին ակնհայտ է, որ Թուրքիան չափազանց հետաքրքրված է այդ հարցում, հասկանալով, որ խաղաղ պայմանագրի ստորագրումը նրան թույլ կտա լիովին նորմալացնել իր հարաբերությունները Հայաստանի հետ և բաց չթողնել իր շանսը՝ քանի դեռ Հարավային Կովկասում մյուս խոշոր տարածաշրջանային դերակատարների ազդեցության որոշակի վակուում կա», - եզրափակել է Կ. Հասը։
 
Իր հերթին, ադրբեջանցի քաղաքագետ Չինգիզ Մամեդովը ենթադրում է, որ Զանգեզուրի միջանցքի կարևորության վերաբերյալ Թուրքիայում քննարկումների ներկայիս փուլը մասամբ հրահրվել է՝ Փաշինյանի ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում ելույթով։
 
«Հայաստանի վարչապետի ելույթը կարելի է բաժանել մի քանի տրամաբանական հատվածների։ Առաջինը նրա ցանկությունն է՝ օրինականացնել Հայաստանի ներկայիս տարածքը համաշխարհային հասարակական կարծիքում։ Պատահական չէ, որ Փաշինյանը իր համեմատաբար կարճ ելույթում երեք անգամ անդրադարձել է այդ հարցին։
 
Երկրորդը  նրա ցանկությունն է՝ Հայաստանը դուրս բերել այն փակուղուց, որում  նա հայտնվել է Ադրբեջանի դեմ իր ագրեսիայի պատճառով։ Ահա թե ինչու նա երկու անգամ ընդգծեց, որ հանրապետությունը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատում Սաուդյան Արաբիայի և Պակիստանի հետ, ինչպես նաև ընդգծեց Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների բարելավումը և այդ երկրի հետ հաղորդակցությունների բացումը։ Սա ամենևին էլ պատահական չէ, քանի որ հատկապես Թուրքիայի դիրքորոշումից է կախված, թե Հայաստանը դուր կգա ներկայիս տնտեսական և հաղորդակցական փակուղուց թե ոչ։
 
Երրորդ բլոկը վերաբերում է հենց Զանգեզուրի միջանցքին», - ասել է քաղաքագետը։
 
Ինչպես համարում է փորձագետը, եթե ընդհանրացնել այս բոլոր երեք հատվածները, ապա ստեղծվում է այնպիսի տպավորություն, որ Փաշինյանը՝ կամ իր սեփական նախաձեռնությամբ, կամ հայկական ընդդիմության և սփյուռքի ազդեցության տակ՝ չնայած անընդհատ խոսում է խաղաղության մասին, հիմնականում կենտրոնացած է իր երկիրը փակուղուց դուրս բերելու վրա։ Նա նմանատիպ ոգով  ելույթ ունեցավ նաև Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում, այո և ընդհանուր առմամբ բոլոր վերջին օրերի ընթացքում, երբ հարցազրույցներ էր տալիս կամ հարցերին պատասխանում։
 
«Ադրբեջանի դիրքորոշումը «Թրամփի երթուղու» կամ TRIPPP-ի վերաբերյալ այսպիսին է. Միացյալ Նահանգները կիրականացնեն տեխնիկական աշխատանքը և աջակցությունը, բայց նրանց վերահսկողությունը, որպես այդպիսին՝ չի լինի։ Ադրբեջանական բեռների և քաղաքացիների համար անարգել անցում կլինի ճանապարհի այս հատվածով։ Ադրբեջանի նախագահը բազմիցս հայտարարել է, որ Ադրբեջանի քաղաքացիները չպետք է տեսնեն հայ սահմանապահներին՝ և սա շատ կարևոր է։ Սակայն, կարծես թե, Փաշինյանը փորձում է ամեն ինչ շրջել իր ձևով և հասնել նրան, որպեսզի տարանցման նկատմամբ վերահսկողությունը լիովին չափով իրականացնի հայկական կողմը։ Մասնավորապես, սա է պատճառը, որ նա այդքան համառորեն պնդում է, որ սա TRIPPP-ն է, այլ ոչ թե Զանգեզուրի միջանցքը, քանի որ նա այս տարանցումը տեսնում է որպես մի ճանապարհ, որին վերահսկելու է Հայաստանը՝ահա թե ինչու է նրան այդպես տհաճություն պատճառում «Զանգեզուրի միջանցք» արտահայտությունը։ Եթե Հայաստանի վարչապետին դուր չի գալիս «Զանգեզուրի միջանցք» արտահայտությունը, ապա նա կարող է օգտագործել «Թրամփի ճանապարհ (TRIPP) Զանգեզուրի միջանցքով» արտահայտությունը», - հայտարարել է Չ. Մամեդովը։