Eagle Partner 2025. հայկական զորավարժարանի մարտահրավերը Կրեմլին Փաշինյանը հեռացնում է Հայաստանը Ռուսաստանից

Օգոստոսի 12-ից 20-ը Հայաստանում կկայանան հայ-ամերիկյան համատեղ «Eagle Partner 2025» զորավարժությունները, որոնց կմասնակցեն ՀՀ Զինված ուժերի խաղաղապահ բրիգադի, Եվրոպայում և Աֆրիկայում ԱՄՆ Ցամաքային զորքերի և Կանզասի ազգային գվարդիայի զինծառայողներ: Զորավարժությունների պաշտոնական նպատակն է բարձրացնել միջազգային խաղաղապահ առաքելություններին մասնակցող ստորաբաժանումների փոխգործակցության մակարդակը խաղաղապահ գործողությունների շրջանակներում, փոխանակել կառավարման և մարտավարական հաղորդակցության առաջավոր փորձը, ինչպես նաև բարձրացնել ՀՀ Զինված ուժերի խաղաղապահ ստորաբաժանման պատրաստվածության մակարդակը:

Նշենք, որ նմանատիպ զորավարժություններ այս երկրում անցկացվել են 2023 թվականի սեպտեմբերին և 2024 թվականի հուլիսին: 2025 թվականի հունվարին Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև ռազմավարական գործընկերության մասին խարտիայի ստորագրումից հետո, ԱՄՆ այն ժամանակվա պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը հայտարարեց, որ «Eagle Partner» նախաձեռնությունը կշարունակվի խաղաղության ամրապնդման և Հայաստանի սահմանների պաշտպանության ուղղությամբ: «Սա (խարտիան-խմբ.) անկյունաքարային նվաճում է Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև հարաբերություններում։ Մենք ստեղծում ենք ռազմավարական գործընկերության հանձնաժողով, որը հնարավորությունների լայն շրջանակ է ընձեռում ընդլայնելու մեր համագործակցությունը մի շարք ոլորտներում՝ տնտեսություն, պաշտպանություն, անվտանգություն, ժողովրդավարություն», - այն ժամանակ հայտարարեց Բլինկենը։

Բնականաբար, հայ-ամերիկյան զորավարժությունների անցկացումը լուրջ դժգոհություն է առաջացնում Ռուսաստանի մոտ։ Դեռ 2023 թվականի սեպտեմբերին՝ հայ-ամերիկյան զորավարժությունների նախաշեմին, Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Սերգեյ Ռյաբկովը կոշտ քննադատության ենթարկեց Հայաստանին՝ հիշեցնելով ՀԱՊԿ-ում նրա անմիջական պարտավորությունների մասին։

«Եթե Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, ապա պետք է զորավարժություններ անցկացնի իր դաշնակիցների հետ։ Մենք ելնում ենք այն փաստից, որ դաշինքի ոգով անհրաժեշտ է պահպանել զորավարժությունների պրակտիկան նրանց հետ, ովքեր այս դաշինքի մաս են կազմում», - այն ժամանակ հայտարարեց դիվանագետը՝ ընդգծելով, որ Մոսկվան մտահոգված է հայ-ամերիկյան զորավարժությունների անցկացմամբ։

Կրեմլում այն ժամանակ հայտարարեցին նաև, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև զորավարժությունները չեն նպաստում «տարածաշրջանում փոխադարձ վստահության մթնոլորտի ամրապնդմանը»։

«Ռուսաստանը խորը վերլուծության և հսկողության տակ կառնի հայ-ամերիկյան զորավարժությունների հետ կապված իրավիճակը», - զգուշացրեց Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը։

Ռուսական կողմից նմանատիպ կոշտ արձագանք եղավ նաև «Eagle Partner 2024»-ի նախօրեին։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հաջորդ ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարեց, որ արևմտյան զինված ուժերի մասնակցությամբ զորավարժությունները խաթարում են Հայաստանի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև անվտանգության ոլորտում համագործակցության մեխանիզմները։

«Անկախ նրանից, թե ինչ խաղաղապահ նպատակներ կարող է հայտարարել Արևմուտքը, գլխավոր խնդիրը, ակնհայտորեն, սեփական աշխարհաքաղաքական նախագծերի իրականացման համար պլացդարմ ստեղծելն է», - այն ժամանակ ասաց նա՝ նշելով, որ Արևմուտքը «հանրապետությանը պարտադրում է զինված ուժերի ՆԱՏՕ-ի չափանիշները՝ իր հովանու ներքո զորավարժություններին և ուսումնական ծրագրերին ներգրավելու միջոցով», ինչը հանգեցնում է նրան, որ Արևմուտքը լրացուցիչ ազդեցության լծակներ է ձեռք բերում Հայաստանի ներքին և արտաքին քաղաքականության վրա։

Այլ կերպ ասած, երկու դեպքում էլ ռուսական կողմը հասկացնել տվեց Երևանին, որ Մոսկվան հիացած չէ այն փաստով, որ Հայաստանը դարձել է Արևմուտքի համար մի տեսակ ցատկահարթակ՝ տարածաշրջանում վերջինիս դիրքերը ամրապնդելու համար։

Սակայն, այժմ Կրեմլի անսովոր լռությունը աչքի է ընկնում. Մոսկվան չի շտապում մեկնաբանել առաջիկա հայ-ամերիկյան զորավարժությունները, թեև այս փաստը, հավանաբար, չի մնա ռուսական իշխանությունների ուշադրությունից դուրս։

Մյուս կողմից, հաշվի առնելով Երևանի անընդհատ հայացքները դեպի Արևմուտք, երկրի տարածքում ԱՄՆ-ի հետ զորավարժությունների անցկացումը խոսում է այն մասին, որ եվրասիական կողմնորոշումը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության համար առաջնահերթություն չէ։ Միևնույն ժամանակ, այս փաստը պետք է դիտարկել որպես Ռուսաստանի Դաշնությանը ուղղված ցուցադրական մարտահրավեր և մի տեսակ ազդանշան՝ որ անվտանգության հարցերում Երևանը կողմնորոշվում է դեպի Միացյալ Նահանգներ, այլ ոչ թե դեպի Ռուսաստան։ Եվ, ինքնին հասկանալի է, որ հայկական կողմը ակնկալում է քաղաքական, ֆինանսական և տնտեսական բոնուսներ ստանալ իր արևմտյան, այսպես ասած, գործընկերներից։

Շարունակելով անտեսել Մոսկվայի հովանավորության ներքո անցկացվող նմանատիպ միջոցառումները, պաշտոնական Երևանը ակնհայտորեն գնում է Արևմուտքի հետ մերձեցման, դրանով իսկ թուլացնելով Ռուսաստանի դիրքերը ինչպես հանրապետությունում, այնպես էլ տարածաշրջանում: Սա թույլ է տալիս եզրակացնել, որ Հայաստանը, չնայած իր երկակի քաղաքականությանը՝ «և՛ ձերը, և՛ մերը», միջնաժամկետ կամ երկարաժամկետ հեռանկարում մտադիր է դուրս գալ Կրեմլի ազդեցության տակից՝ կախված աշխարհում աշխարհաքաղաքական իրավիճակից և տարածաշրջանային գործընթացներից:

Ռուսաստանը լավ գիտակցում է դա և, բնականաբար, «կպայքարի» Հայաստանի համար մինչև վերջ: Մոսկվայի համար արդեն ակնհայտ է, որ Երևանի վրա «մեղմ» ճնշման քաղաքականությունը բավականաչափ արդյունավետ չէ: Հետևաբար, չի բացառվում, որ մինչև 2026 թվականի հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները Մոսկվան դիմի ազդեցության ավելի արմատական մեթոդների, մինչև Հայաստանում իշխանափոխության փորձը: Նախորդ փորձերը, օրինակ՝ վերջերս պետական հեղաշրջման կազմակերպումը, հաջողությամբ չպսակվեցին: Սակայն, հաշվի առնելով Մոսկվայի համառ ձգտումը՝ ամեն գնով պահել Երևանը իր ազդեցության ուղեծրում, չի բացառվում, որ նմանատիպ համատեքստում «ռուսական հետքը» դեռ շատ անգամ հայտնվի «քարերի երկրի» ներքաղաքական օրակարգում: