Փոլ Գոբլը՝ Զանգեզուրի միջանցքի և Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական պայքարի մասին Caliber.Az-ի հարցազրույցը

Բլից-հարցազրույց ամերիկացի հայտնի վերլուծաբան, ԱՄՆ պետքարտուղարի նախկին հատուկ խորհրդական Փոլ Գոբլի հետ։

— Ժամանակին Դուք Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տարածքների փոխանակում առաջարկող խաղաղության ծրագրի հեղինակն էիք, որը, ինչպես համարում էին, կարող էր դադարեցնել ռազմական գործողությունները։ Սակայն ժամանակը իր ճշգրտումներն է անում, Ադրբեջանը շատ ավելի ուժեղ դարձավ և վերաշարադրեց այդ տարիներին գերտերությունների կողմից սահմանված խաղի կանոնները։ Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հարավային Կովկասում հաղորդակցությունների նոր դասավորությունը և ուժերի հավասարակշռությունը Վաշինգտոնի գագաթնաժողովից հետո։

— Գոբլի տխրահռչակ ծրագիրը առաջարկվել է 1992 թվականի հունվարին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից անմիջապես հետո, և ենթադրում էր փոխանակում. Երևանը կստանար Ղարաբաղը, իսկ Բաքուն՝ Զանգեզուրը՝ որպես պատերազմը դադարեցնելու միջոց։ Այդ ժամանակվանից ի վեր շատ մարդիկ են զոհվել և անհետ կորել, հակամարտության զոհերի թիվը դեռևս վերջնականապես չի հաշվարկվել։ Սակայն այժմ Բաքուն վերադարձրել է Ղարաբաղը և ցանկանում է ցամաքային ճանապարհ ստանալ դեպի Նախչըվան։ Ադրբեջանը Հարավային Կովկասի անվիճելի գերիշխող ուժն է։ Երևանը հուսով է, որ ներկայիս համաձայնագիրը կբավարարի Բաքվին, չի սպառնա հայկական պետականությանը և ակնկալում է, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները կպահպանի այս դիրքորոշումը։

— Ի՞նչ նշանակություն ունի ԱՄՆ ներկայությունը Հարավային Կովկասում, որքանո՞վ է այն լուրջ և երկարաժամկետ։ Ո՞րն է Թրամփի շահագրգռվածությունը, և ինչո՞ւ, օրինակ, նախագահներ Օբաման և Բայդենը ժամանակին նման հետաքրքրություն չցուցաբերեցին Հարավային Կովկասի նկատմամբ։

— Միացյալ Նահանգները վաղուց հետաքրքրված է Հարավային Կովկասով՝ որպես կասպյան ավազանից և Կենտրոնական Ասիայից նավթի և գազի փոխադրման երթուղի, ինչպես նաև Իրանին սահմանափակելու միջոց։ Այս մոտեցումը չի փոխվել։ Նախագահ Թրամփը տեսավ հնարավորություն և օգտվեց դրանից։ Սա արտացոլում է նրա վստահությունը, որ ինքը կարող է շատ բանի հասնել ինքնուրույն, և նրա ցանկությունը՝ այս տարածաշրջանից վտարել ոչ միայն Ռուսաստանի Դաշնությունը, այլև եվրոպացիներին։ Կարծում եմ՝ սխալ կլիներ պնդել, որ նման հետաքրքրություն չկար Օբամայի և Բայդենի օրոք։ Ավելի շուտ փոխվել է Ռուսաստանի ագրեսիվությունը և Վաշինգտոնի փորձերը՝ գտնելու նրան հաղթելու միջոց Ուկրաինայում և այլուր։

— Ինչպե՞ս կարձագանքի Մոսկվան Հարավային Կովկասի նկատմամբ իր վերահսկողության լիակատար ձախողմանը։ Արդյո՞ք տարածաշրջանը չի դառնա Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև մարտադաշտ։

— Կլինի աշխարհաքաղաքական պայքար, բայց դեռևս պարզ չէ, թե որքան ինտենսիվ կլինի այն։ Մոսկվայի համար տարածաշրջանը գոյաբանական նշանակություն ունի, բայց Միացյալ Նահանգների համար՝ ոչ այնքան կարևոր։ Հետևաբար, եթե Միացյալ Նահանգները, ինչը շատ հավանական է, որոշ ժամանակ կենտրոնանա այլ բանի վրա, Ռուսաստանը առաջ կշարժվի առանց լուրջ դիմադրության։

— Արդյո՞ք Իրանը կընդունի TRIP-ը։ Ինչպե՞ս համոզել Իրանին, որ այս միջանցքը համապատասխանում է նրա շահերին։

— Իրանը հայտարարում է, որ կհամաձայնվի միջանցքին՝ պայմանով, որ պահպանվի Հայաստանի ինքնիշխանությունը և կանխվի Արևմուտքի ռազմական միջամտությունը։ Սակայն, իմ կարծիքով, հարցը, թե արդյոք հնարավոր կլինի խուսափել ռազմական միջամտությունից, մնում է բաց։ Միջանցքի շուրջ իրադարձությունները կարող են զարգանալ տարբեր սցենարներով։ Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե արդյոք կողմերը պատրաստ են երկխոսության։ Կուզենայի հուսալ, որ միջանցքը կդառնա փոխզիջման և փոխըմբռնման գոտի։