Վաճառվեք, կամ ինքնորոշվեք: Կպոկենք երևակայությունների հետ միասին

Սմբուկ, դու խենթ ես: Կարծում եմ, որ ռուս բժիշկը այստեղ քեզ չի օգնի։ «Ժմուրկի» ֆիլմը

«Ես չեմ կարող պատկերացնել Արցախի ապագան առանց Ռուսաստանի ներկայության»,- լրագրողների հետ զրույցում հայտարարել է Ղարաբաղում անջատողականների մնացորդների առաջնորդ Արայիկ Հարությունյանը։ -Այս իմաստով մենք պետք է սթափ գնահատենք իրավիճակը, որոշենք մեզ համար նախընտրելի ու խոստումնալից քաղաքական կուրսը և առաջնորդվենք դրանով՝ չշեղվելով Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման միջազգային իրավունքից։ Սա ենթակա չէ քննարկման։ Ցանկացած հանդիպման, ցանկացած քննարկման ժամանակ մենք հստակ ձևակերպում ենք, որ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը սակարկելի չէ։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագիրը չի խանգարի մեր պայքարին»։

Մինչև 1988 թվականը այն ժամանակվա ԼՂԻՄ-ի հայ համայնքը վատ չէր ապրում, ամեն դեպքում նրա բոլոր ներկայացուցիչները ոչ ավելի վատ էին կերակրվում, քան մարզի մյուս բնակիչները։ Սակայն հենց խորհրդային իշխանությունները սկսեցին թուլանալ՝ սկսվեց կազմալուծում։ Չորեքթաթ վազելով վտարեցին ադրբեջանցիներին, երկար կուրծք ծեծեցին ու նախկին իշխանությունների օգնությամբ ադրբեջանցիներից կտրեցին տարածքի 20 տոկոսը։ Նստեցին հանգստանալու, իրենց ազատ զգացին, սկսեցին կոպտել իրենց շրջապատի մարդկանց՝ ինչ մեզ, ինչ վրացիներին, ինչ այդ նույն Ռուսաստանին, որին դրանից առաջ երդվել էին հավերժ բարեկամությամբ և անսահման երախտագիտությամբ (ի դեպ, լակեյի առաջին նշանը, ճիշտ այնպես, ինչպես Յաշկան «Վիշնյովի սադ»-ից՝ հեռացիր, ես այստեղ սիգար եմ ծխում): Այ հենց այստեղ մենք, նրանց, մեղմացածների վրա ցանց գցեցինք, և «գողացածի վրա նստած երգեր մի երգիր, մի՛ կոպտիր նրան, ով քեզ կերակրել ու պինդ գրկել է»։

Այնպես որ, ես համաձայն եմ, որ «Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը քննարկման ենթակա չէ»։ Քննարկում չի լինելու, լինելու է անհավատարիմ բնակչության սովորական արտաքսում (ամեն ինչ միջազգային իրավունքի շրջանակներում 1945 թվականի տեղահանությունների արդյունքները ճանաչված են Եվրամիության կողմից Լիսաբոնի պայմանագրի համապատասխան փոփոխությամբ)։ Պարզապես պետք է դա անել հնարավորինս արագ՝ եվրոպական շաբլոնով, որպեսզի մաքրման առարկան անգամ հաչել չհասցնի։ «Ի՞նչ է պետք, որպեսզի Խանքենդին հողին հավասարեցնել։ Միայն մեր ցանկությունը, քանի որ Խանքենդին մեզ բացարձակ պետք չէ Ադրբեջանի իրավասությունից դուրս»։ Մինչև վերջ չոչնչացված անջատականները դա հասկանում են՝ շրջափակում, ձմեռը քթին, գերիշխող բարձունքները մեր ձեռքերում են, և դրա համար էլ իրար են անցել. Այդ, իբր, երևանյան հայեր են Արևմուտք հեռանում, իսկ մենք այստեղ բոլորս ռուսներ ենք, ռուսներ։ Այո, դուք ռուսներ եք։ Ինչպես եթովպացին այդ նույն «Ժմուրկի» ֆիլմից.

- Ես ռուս եմ և երբեք չեմ եղել Եթովպիայում:

-Մեզ գոնե մի խաբի։ Մեկ կիլոմետրի վրա երևում է, որ դու մարդակեր ես եղել։:

Այնպես որ դասավորությունն այստեղ չափազանց հետաքրքիր է. Հայաստանը նահանջում է Ֆրանսիայի տակ, իսկ անջատողականների մնացորդները Ռուսաստանի տակ: Արդյո՞ք Ռուսաստանը կհամաձայնի դրան՝ ցույց կտա ժամանակը, որը նրանց կողմից չի խաղում: Չի խաղում նաև Ռուսաստանի կողմում, քանի որ նախ՝ նա ամուր խրված է Ուկրաինայում, երկրորը՝ խաղաղապահների ներկայությունը կասեցվում է մեր թուրք դաշնակիցների (համատեղ մոնիտորինգի կենտրոն) ներկայությամբ։ Այո և Մոսկվայի ֆինանսական վիճակն այնպիսին չէ, որ կերակրի մակաբույծ-արայիկներին։ Տեսնում ես, Արայիկը չի կարող պատկերացնել «արցախի» ապագան։ Իհարկե չի կարող։ Որովհետև կխլենք ֆանտազիան: Եթե ոչ մենք, այդ դեպքում Ռուսաստանը։ Ինձ ինչ-որ բան հուշում է, որ Հարությունյանին ամենամոտ ժամանակներում կվերացնեն։ Ստվարաթղթե տուփի մեջ, թե փայտե տուփի մեջ՝ թող ռուսներն իրենք որոշեն։ Նա նրանց էլ է, ըստ երևույթին, սկսել խանգարել, նրանք ուզում են բեմի վրա հրել Ռուբեն Վարդանյանին՝ բուն Ռուսաստանում լուրջ գործարար շահեր ունեցող մարդուն։ Իսկ Վարդանյանի գործարար շահերն ավարտվում են այնտեղ, որտեղ սկսվում են Ռուսաստանի շահերը։ «Անջատողականների պահպանման համար վարկեր չկան, փնտրեք տեղական ռեսուրսներ և Ռուբենը կվճարի»։

Անջատողականներին սյուզերան է պետք, և սա զուտ կենսաբանություն է. թութակները խոսում են միայն վանդակում նստած, ջունգլիներում նրանք արագ մոռանում են մարդկային լեզուն։ Իսկ մեզ պետք է մեր Ղարաբաղը ու մեր Խանքենդին։ Առանց ինչ որ ինքնորոշման իրավունքի ինչ որ քննարկման։ Եվ այստեղ ռուս բժիշկը ձեզ նույնիսկ ֆրանսիական դեղամիջոցներով չի օգնի: