Թյուրքական միասնությունը և արտաքին աշխարհը Գաբալայի հռչակագրի աշխարհաքաղաքական շեշտադրումները

Ինչպես արդեն հաղորդվել է, Թուրքական պետությունների կազմակերպության (ԹՊԿ) անդամ պետությունների ղեկավարները՝ երեկ ԹՊԿ-ի XII գագաթնաժողովում ստորագրել են Գաբալայի հռչակագիրը: Փաստաթուղթը իրենից ներկայացնում է ընդարձակ և բավականին մանրամասն ծրագիր, որի համաձայն ԹՊԿ-ն կորոշի իր առաջնահերթությունները տեսանելի ապագայի համար:
 
Հռչակագիրը բաժանված է հետևյալ գլուխների. համագործակցություն քաղաքական, արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերում;  տնտեսական և ոլորտային համագործակցություն;  միջանձնային համագործակցություն;  ինստիտուցիոնալ համագործակցություն թուրքական աշխարհում; համագործակցություն արտաքին կողմերի հետ;  կազմակերպչական հարցեր:
 
Ինչպես նշվեց վերևում, այս բոլոր գլուխները պարունակում են մանրամասն հարթակ ԹՊԿ-ի շրջանակներում համագործակցության զարգացման համար: Այս հոդվածում մենք անդրադարձել ենք հռչակագրի այնպիսի ասպեկտին, ինչպիսին է արտաքին քաղաքական նախաձեռնությունները։
 
Հռչակագրի առաջին իսկ հոդվածներից ԹՊԿ-ն իրեն հայտարարում է որպես թուրքական աշխարհի մասին հոգ տանող վերպետական միջազգային սուբյեկտ: Այսպես, հոդված 2-ում ասվում է, որ ԹՊԿ պետությունների ղեկավարները ընդգծում են բանակցությունների ճանապարհով Կիպրոսի հարցի փոխադարձաբար ընդունելի և կենսունակ կարգավորման հասնելու անհրաժեշտությունը՝ հիմնվելով կղզում տիրող իրողությունների վրա, և իրենց համերաշխությունն են հայտնում Կիպրոսի թուրք ժողովրդին՝ որպես թուրքական աշխարհի անբաժանելի մասի՝ իրենց հավասար և անկապտելի իրավունքներն ապահովելու ձգտման մեջ։
 
Միևնույն ժամանակ, մտահոգություն է հայտնվում Գազայում վատթարացող մարդասիրական իրավիճակի վերաբերյալ: Հռչակագիրը կոչ է անում՝ անհապաղ և մշտական հրադադարի և դեպի հատվածը անարգել մարդասիրական մուտքի ապահովմանը, ընդգծվել է պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության արդար և երկարատև կարգավորման և ՄԱԿ-ի բանաձևերին համապատասխան՝ Արևելյան Երուսաղեմը որպես Պաղեստինի մայրաքաղաքի 1967 թվականի սահմանների շրջանակներում երկու պետությունների ստեղծման որոշման  իրականացման անհրաժեշտությունը։ Բացի այդ, փաստաթղթում նշվել  է՝ ԹՊԿ-ի աջակցությունը Սիրիայի տարածքային ամբողջականությանը և Աֆղանստանում կայունությանը։
 
Հատուկ ուշադրություն է հատկացվե՝լ կազմակերպության անդամ չհանդիսացող պետությունների հետ համագործակցության համար ԹՊԿ+ ձևաչափ ստեղծելու նախաձեռնությանը։
 
Գաբալայի հռչակագիրը նաև կոչ է անում ակտիվացնել համատեղ ջանքերը՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում և Իսլամական համագործակցության կազմակերպությունում (ԻՀԿ) ԹՊԿ-ի համար դիտորդի կարգավիճակ ապահովելու ուղղությամբ։
 
Բացի այդ, հռչակագրում անդամ պետություններին և դիտորդներին հստակ և միանշանակ կոչ է արվում  ակտիվացնել համագործակցությունը և միջազգային հարթակներում գործել ավելի սերտ համակարգված՝ համախմբվելու և միաձայն արտահայտելու իրենց դիրքորոշումները ընդհանուր հետաքրքրություն և մտահոգություն ներկայացնող հարցերի վերաբերյալ, նպաստել թուրքական աշխարհի ազդեցությունը գլոբալ որոշումների ընդունման և այլ գործընթացներում։
 
Այնուհետև փաստաթուղթում ԹՊԿ-ի անդամ երկրների արտաքին գործերի նախարարներին առաջարկվում է՝ հաշվի առնելով գլոբալ և տարածաշրջանային զարգացումների արագ տեմպը, համապարփակ բազմակողմ խորհրդակցություններ անցկացնելու նպատակով ավելի հաճախ հանդիպել։
 
Բացի այդ, հռչակագրում կոչ է արվում հանձնարարել համապատասխան մարմիններին՝ շարունակել անցկացնել կանոնավոր խորհրդակցություններ քաղաքական և անվտանգության հարցերի շուրջ, փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող տարածաշրջանային և միջազգային հարցերի շուրջ, ամրապնդել կարգավորման համատեղ միջոցներ ընդհանուր ռազմավարական տեսլականի հիման վրա։
 
Առանձնակի ուշադրության են արժանի հռչակագրի 13-րդ և 14-րդ հոդվածները։ Առաջինում կոչ է արվում արագացնել «Թուրքալեզու պետությունների ռազմավարական գործընկերության, հավերժական բարեկամության և եղբայրության մասին պայմանագրի» նախագծի քննարկումը, իսկ երկրորդում Քարտուղարությանը հանձնարարվում է՝ ուսումնասիրել անդամ և դիտորդ պետությունների առաջատար վերլուծական կենտրոններից և ակադեմիական հաստատություններից կազմված Թուրքական ռազմավարական ֆորսայտ ցանց ստեղծելու ուղիները։ Այսինքն, այստեղ կարելի է ասել՝ ողջ թուրքական աշխարհի ռազմավարական կանխատեսումների և պլանավորման միասնական կենտրոնի ստեղծման մասին։
 
Ինչպես երևում է վերը նշված տեղեկատվությունից, ԹՊԿ-ի անդամ պետությունները դրսևորում են համագործակցությունը խորացնելու ցանկություն՝ միջազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հարցերի նկատմամբ օպտիմալացված մոտեցում մշակելու համար։ Սա շատ կարևոր է՝ չէ որ թուրքական ինտեգրացիան պայմանավորված է ոչ միայն ընդհանուր պատմությամբ, կրոնով, լեզվով և մշակույթով, այլ նաև Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի նկատմամբ ընդհանուր արտաքին սպառնալիքների ըմբռնմամբ։