Հայաստանը ճամփաբաժանում Լավրով-Միրզոյան հանդիպման հետքերով

Կարծես թե, հայ-ռուսական բարդ հարաբերություններում նկատվում է որոշակի լիցքաթափում։ Մասնավորապես, դա է մատնանշում անցյալ շաբաթ կայացած Լավրով-Միրզոյան ձևաչափով մոսկովյան հանդիպման արդյունքներով ՌԴ և Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարների զուսպ լավատեսական հայտարարությունները։ Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարների վերջին հանդիպումը կայացել է 2023 թվականի ամռանը, այդ ժամանակվանից Երևանը սահմանափակել է դիվանագիտական շփումները Մոսկվայի հետ, որից հետո երկկողմ հարաբերությունները շարունակել են վատթարանալ։
 
Որպես դրա հետևանք՝ հայ գործընկերոջ հետ հանդիպման նախօրեին Սերգեյ Լավրովը «բարդ» է անվանել Մոսկվայի և Երևանի պաշտոնական հարաբերությունները։ Մոտավորապես նույն ոգով է արտահայտվել նաեւ Արարատ Միրզոյանը վերջերս «Arab News»-ին տված հարցազրույցում։ Սակայն, դատելով Ռուսաստանի և Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարների բանակցությունների տևողությունից, որոնք ընթացել են հիմնականում փակ դռների հետևում, Մոսկվայի մոտ կուտակվել են բազմաթիվ հարցեր Երևանի նկատմամբ՝ հատկապես հաշվի առնելով հայկական կողմի վերջին մարմնաշարժումները դեպի Արևմուտք։ Հիշեցնենք, որ Հայաստանը ստորագրել է ԱՄՆ-ի հետ Ռազմավարական գործընկերության խարտիան, ինչպես նաև մեկնարկել է երկրի՝ Եվրամիությանը (ԵՄ) անդամակցելու գործընթացը։
 
Ճեպազրույցում մեկնաբանելով մոսկովյան հանդիպման արդյունքները՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտնել է, որ կողմերի միջև տեղի է ունեցել հանգամանալից խոսակցություն, որն ընդգրկել է հարցերի լայն շրջանակ։ «Զրույցն անկեղծ էր, բայց ամեն ինչ չէ, որ տեսախցիկում էր։ Շատ բան տեղի ունեցավ փակ դռների հետևում։ Երեք ժամ անցավ փակ դռների հետևում, ուստի կարող եմ ասել, որ իսկապես եղել է անկեղծ խոսակցություն՝ կողմերի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող բազմաթիվ կետերի շուրջ»,- ասել է Զախարովան։
 
Հաշվի առնելով Ռուսաստանի լուրջ դժգոհությունը Երևանի արևմտամետ քաղաքականությունից, անկասկած, Մոսկվան ստեղծել է առերես հանդիպում հայկական կողմի հետ՝ Հայաստանի հետագա արտաքին քաղաքական կուրսը բացահայտելու համար։ Սակայն, որքանո՞վ էր դա արդյունավետ ստացվել։ Փորձենք պարզաբանել:
 
Առաջինը, որ պետք է նշել՝ ելնելով մոսկովյան բանակցությունների արդյունքներից, — Հայաստանի մոտակա ծրագրերի մեջ չի մտնում ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը։ Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավար Արարատ Միրզոյանը իր ռուս գործընկեր Սերգեյ Լավրովի հետ համատեղ ասուլիսում միանշանակ հայտարարել է, որ. «ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում Ռուսաստանի հետ առևտրատնտեսական համագործակցությունը Հայաստանի համար՝ տնտեսական աճի և արտաքին առևտրային ներուժի իրականացման վրա ազդող գործոններից մեկն է»։
 
Այսինքն՝ Հայաստանը փաստորեն հաստատել է, որ գտնվում է Ռուսաստանից տնտեսապես կախվածության մեջ։ Դրա մասին ուղղակիորեն մատնանշում են նաև 2024 թվականի ընթացքում երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառության ցուցանիշները, որը հասել է գրեթե 12 մլրդ դոլարի։
 
Հասկանալի է, որ հայկական կողմը մտադիր չէ հրաժարվել այն լուրջ ֆինանսատնտեսական նախապատվություններից, որոնք նա ստանում է ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունից։ Միևնույն ժամանակ Մոսկվան Միրզոյանից ստացել է անորոշ հայտարարություններ՝ Հայաստանի ղեկավարության անհետևողական քաղաքականության ոգով։ Այսպիսով, Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարը խուսափել է պատասխանել երկրի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու մասին հարցին՝ այդպես էլ չհայտնելով որևէ հստակ դիրքորոշում։ «Առայժմ այնտեղ որևէ ժամկետների կամ կոնկրետ մեխանիզմների մասին խոսք չի գնում։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ սա քաղաքացիական հասարակության նախաձեռնություն է։ Կազմակերպությունները հավաքեցին՝ Հայաստանի Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով  50 հազար ձայն, և այժմ այս նախաձեռնությունը ինքնաբերաբար վերածվել է օրինագծի և կքվեարկվի խորհրդարանում։ Կառավարությունը հավանություն է տվել այդ օրինագծին։ Թե ինչ կլինի, հետո կպարզենք»,- արդարացել է Միրզոյանը։
 
Հայկական կողմի հայտարարություններից հետևում է եզրակացություն այն մասին, որ Երևանում պատրաստ են շարունակել «երկու աթոռի վրա նստելու» քաղաքականությունը՝ և՛ ԵԱՏՄ-ից, և՛ Եվրամիությունից օգուտ ստանալու համար։ Բանակցությունների մոսկովյան փուլը այդ թվում նաև ցույց տվեց, որ ռուսական կողմի առաջնահերթությունում դեռևս մնում է՝ Երևանի վրա «մեղմ» ճնշման քաղաքականությունը։
 
Երկրորդը, որը նույնպես ուշագրավ է Լավրով-Միրզոյան բանակցությունների արդյունքներով, վերաբերում է Հարավային Կովկասի օրակարգի շուրջ Ռուսաստանի դիրքորոշմանը։ Ռուսական կողմը հստակ ուրվագծել է իր չեզոք դիրքորոշումը Բաքվի և Երևանի միջև բանակցություններում։ Ինչպես նշել է Սերգեյ Լավրովը, Մոսկվան ցուցաբերում է չեզոքություն՝ ոչ մեկի կողմը չգրավելով Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման հարցում։ «Մենք պատրաստ ենք անհրաժեշտ աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը բոլոր ոլորտներում՝ երեք երկրների ղեկավարների (Ադրբեջան, Հայաստան, Ռուսաստան - Խմբ.) կողմից 2020 և 2022 թվականներին ձեռք բերված եռակողմ համաձայնագրերի մշակման համար», - ասել է Լավրովը։
 
Հասկանալի է, որ այս ուղերձը ուղղված էր Հայաստանին, քանի որ հենց նա է անընդհատ խուսափում պայմանավորվածությունների կատարումից։ Այդ կապակցությամբ Ռուսաստանը պարբերաբար Երևանին հիշեցնում է, որ այսպես թե այնպես պայմանավորվածությունները պետք է կատարել։ Նախօրեին ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Մարիա Զախարովան նորից հայկական կողմին ակնարկել է 2020 թվականի նոյեմբերին ստանձնած պարտավորությունների մասին։
 
«Ես չեմ լսել, որ պաշտոնական Երևանը ասել է այն մասին, որ այլևս իրեն չի համարում եռակողմ պայմանավորվածությունների մաս»,- ասել է Զախարովան՝ պատասխանելով հարցին, թե հայկական կողմը պատրաստ է արդյո՞ք ապաշրջափակել հաղորդակցությունները Զանգեզուրի միջանցքով։
 
Այսպիսով, ինչպես ցույց տվեցին մոսկովյան հարթակում բանակցությունների արդյունքները, Հայաստանը այդպես էլ կշարունակի կախվել Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև՝ խուսափելով իր ապագա ինտեգրացիոն ուղու հստակ ընտրությունից։ Արդյոք նման հեռանկարը ձեռնատու է Մոսկվային, ցույց կտա ժամանակը...