«Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղությունն անհնար է առանց Հայաստանի սահմանադրության փոփոխության» Դմիտրի Մալիշևը՝ Caliber.Az-կայքում

Caliber.Az-ի հարցազրույցը՝ պատմական գիտությունների թեկնածու, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ե. Մ. Պրիմակովի անվան Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի (IMEMO) Հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալասարանի Համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի դոցենտ Դմիտրի Մալիշևի հետ։

— Դմիտրի Վալերիևիչ, սկսենք կանսպիրոլոգիայից։ Անցյալ շաբաթ Կրեմլի վերնախավին մերձավոր «Տաբակերկա» տելեգրամ ալիքը հայտնել էր այն մասին, որ Մոսկվան իբր հատուկ խումբ է պատրաստում Նիկոլ Փաշինյանին իշխանությունից հեռացնելու համար։ Ինչ եք կարծում, Ռուսաստանը կարող է արդյո՞ք հեղաշրջում իրականացնել Հայաստանում։

— Սկսեմ նրանից, որ Ռուսաստանում այս հաշվով կա տրամագծորեն հակառակ տեսակետ։ Այս տելեգրամ ալիքը ստեղծվել է 2022 թվականի ապրիլին՝ Ուկրաինայում հատուկ ռազմական գործողության մեկնարկից անմիջապես հետո։ Այո, նա իրեն դիրքավորում է որպես Ռուսաստանի իշխանություններին մոտ։ Բայց, որքան գիտեմ ռուսական լրատվամիջոցներից, ալիքը տարածում է կեղծ լուրեր, իսկ դրա հետևում կանգնած է Ուկրաինայի տեղեկատվական և հոգեբանական օպերացիաների կենտրոնը, այն տարածում է Ռուսաստանին և Ռուսաստանի իշխանություններին ակնհայտորեն վարկաբեկող տեղեկություններ։ Իրոք, Հայաստանի ղեկավարության և, մասնավորապես, վարչապետ Փաշինյանի գործունեությունը քննադատության է ենթարկվել Ռուսաստանի իշխանությունների կողմից, այդ թվում նաև ծայրահեղ հակառուսական ուղղվածությամբ Սորոսի տխրահռչակ հիմնադրամի հետ վերջինիս կապերի համար։ Ի դեպ, այդ մասին հայտարարել է նաեւ ՌԴ-ի արտաքին գործերի նախարար Լավրովը։ Բայց քննադատությունը կրել է և կրում է զուտ քաղաքական բնույթ։ Ռուսաստանը Հայաստանում ոչ մի հեղաշրջումներ չի պատրաստել և չի նախապատրաստում, դրանք մեր մեթոդները չեն, իսկ արևմտյան քարոզչությունը ելնում է այն վարքագծի ալգորիթմից, որը այնտեղ (Արևմուտքում) լավ հայտնի է և բազմիցս իրականացվել է աշխարհի տարբեր երկրներում։ Այնպես որ այդ հերթական կեղծիքը տարածում են այնպիսի կասկածելի տելեգրամ ալիքները, ինչպիսին է «Կրեմլյան տաբակերկան»-ը, որին ակնհայտորեն չպետք է վստահել: Իսկ Փաշինյանի և նրա շրջապատի իշխանության մնալ-չմնալու որոշումը, հատկապես Ղարաբաղում կրած պարտությունից հետո, պետք է կայացնի բացառապես հայ ժողովուրդը։

— Ի՞նչ եք կարծում, Հայաստանը մինչև այս տարվա վերջ դուրս կգա՞ ՀԱՊԿ-ից։

— Հիշեցնեմ, որ Հայաստանը հանդիսանում է ՀԱՊԿ-ի հիմնադիրներից մեկը, և այդ երկրին հիմնական ռազմաքաղաքական աջակցությունը, 1990-ականներից ի վեր միշտ ցուցաբերել է Ռուսաստանը։ Այս տարվա հունիսին ԱՄՆ-ի հետ համատեղ հայտարարություն ստորագրելուց հետո, որտեղ կողմերը պայմանավորվել են բարձրացնել գործընկերության մակարդակը, Հայաստանի ղեկավարները միահամուռ սկսեցին խոսել ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու մասին, իսկ Փաշինյանը՝ գործելով իր արևմտյան կուրատորների ու հովանավորների հրահանգով նույնիսկ հայտարարեց, որ ՀԱՊԿ-ը «միության փուչիկ է»։

Մյուս կողմից, էլ ինչ կարելի էր սպասել Սորոսի հիմնադրամի հետ կապված քաղաքական գործչից, ում ուսերը հովանավորաբար շոյում էին ամերիկացիները, մասնավորապես եռանդուն ռուսաֆոբ, ԱՄՆ-ի նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով օգնական Ջեյք Սալիվանը: Ուստի կարելի է ենթադրել, որ որոշակի քաղաքական իրավիճակի պայմաններում այս կառույցից Հայաստանի դուրս գալը հնարավոր է, թեև դա ակնհայտորեն չի բխի երկրի և հայ ժողովրդի շահերից, ում համար ՀԱՊԿ-ը հանդիսացել և հանդիսանում է անվտանգության որոշակի երաշխիք։

— Մի քանի ամիս տիրող անդորրից հետո Հայաստանը նորից սկսել է գնդակոծել Ադրբեջանի ԶՈՒ-ի դիրքերը։ Դրա հետ կապված Դուք կանխատեսում եք արդյո՞ք նոր ռազմական բախումներ հայ-ադրբեջանական պայմանական սահմանին։

— Ըստ ամենայնի, խոսքը վերջերս հայկական կողմից Նախչըվանում ադրբեջանական բանակի դիրքերի գնդակոծության մասին է։ Իհարկե, ստեղծված բարդ իրավիճակում նման բախումներ, ամենայն հավանականությամբ, կլինեն ապագայում։

— Ինչպես գիտեք, Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվել է վերանայել Հայաստանի սահմանադրությունը, որտեղ պահպանվում են տարածքային պահանջները Ադրբեջանի նկատմամբ։ Դրա հետ կապված արժե՞ արդյոք խոսել մինչև այս տարվա վերջը խաղաղ պայմանագրի կնքման հավանականության մասին։

— Հայաստանի սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելու անհրաժեշտության մասին Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է դեռ 2024 թվականի հունվարին։ Բայց այդ ժամանակ ոչ մի կոնկրետիկա չի հնչեցվել։ Խոսում էին միայն խորհրդարանական հանրապետության համակարգի պահպանման մասին, և որ հայ ժողովուրդը պետք է կողմ քվեարկի այս «նոր» սահմանադրության օգտին։ Եվ, ըստ ամենայնի, այս հարցը դրված չէ Հայաստանի ղեկավարության օրակարգում։ Հնարավոր է, որ նոր սահմանադրության ինչ-որ նախագծեր գոյություն ունեն, բայց ոչ բոլորովին կոնկրետ հայտարարություններից գործը հեռու չի գնում։ Իսկ Փաշինյանը, ինչպես ինձ է թվում, դեռ պատրաստ չէ պաշտոնապես հրաժարվել Ղարաբաղից։ Հետևաբար, չնայած այն հանգամանքին, որ Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է Ադրբեջանի հետ խաղաղ պայմանագիր կնքելու իր պատրաստակամության մասին՝ գործերի ներկա վիճակով հանդերձ, մոտ ապագայում նման փաստաթղթի կնքումը դժվար թե հնարավոր լինի։

— Այս շաբաթ Իրանում կկայանան նախագահական ընտրություններ։ Կարո՞ղ է արդյոք դրանից հետո փոխվել Թեհրանի քաղաքականությունը հարավկովկասյան տարածաշրջանի երկրների, մասնավորապես Ադրբեջանի նկատմամբ։

— Իրանը Հարավային Կովկասում մշտապես վարել և վարում է բավականին պրագմատիկ քաղաքականություն։ Վերջին շրջանում նրա հատուկ հետաքրքրությունը կենտրոնացած է «Հյուսիս-Հարավ» տրանսպորտային միջանցքի նախագծի իրականացման վրա։ Նախագծում ներգրավված են արդեն մեկուկես տասնյակ երկիր, իսկ Իրանի համար այստեղ առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հենց Ադրբեջանը, որով անցնում է ռուսական Սանկտ Պետերբուրգից հնդկական Մումբայ տրանսպորտային այս երթուղու կարևոր մասը։ Կարծում եմ, որ նման միտումները իրանական քաղաքականության մեջ կշարունակվեն նույնիսկ երկրի քաղաքական ղեկավարության փոփոխության դեպքում։ Հնարավոր է, որ փոխվեն Իրանի և Հայաստանի հարաբերությունները՝ Հայաստանի ներկայիս ղեկավարության մնալու դեպքում, որը վերցրել է հավաքական Արևմուտքի կառույցներում ինտեգրվելու ուղին, ինչը ակնհայտորեն չի համապատասխանում Թեհրանի նախապատվություններին, ում դեմ Արևմուտքը անընդհատ սահմանում է նոր և նոր պատժամիջոցներ։

— Ինչպե՞ս եք տեսնում Հարավային Կովկասի ապագան միջնաժամկետ հեռանկարում:

— Միշտ պետք է հուսալ լավագույնին։ Կցանկանայի հավատալ, որ Հարավային Կովկասում չեն ապասառեցվի Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի և Ղարաբաղի երկարամյա հակամարտությունները, որոնք սկիզբ են առնում ուշ ԽՍՀՄ-ի ժամանակներից, և որ Հարավային Կովկասի երկրները իրենց փոխհարաբերությունները կկառուցեն փոխադարձ վստահության և փոխըմբռնման հիման վրա։ Բայց, ցավոք սրտի, մեզ մնում է միայն հուսալ։