Վերցնել թանաքը և լաց լինել Սարգսյանը շրջեց աշխարհով մեկ

Համաշխարհային առաջնորդները չհասցրին ուշքի գալ Արայիկ Հարությունյանի էպիստոլյար հարձակումից, երբ գործը որոշել է շարունակել Հայաստանի նախկին նախագահ և նախկին վարչապետ Սերժ Սարգսյանը։ Ի տարբերություն բոլորին անխտիր գրող Արայիկի, նա ընտրել է չափազանց սահմանափակ լսարան, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և Միացյալ Նահանգների առաջնորդներին՝ ժամանակին, ինչպես հայտարարվում էր, «ղարաբաղյան հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու ուղիների որոնող» ԵԱՀԿ Մինսկի խումբի կազմում գլխավորող երեք պետություններին։ Սա, ի դեպ, չի զլացել շեշտել անձամբ նամակի հեղինակը՝ ընդգծելով, որ Բայդենին, Պուտինին և Մակրոնին դիմում է առաջին հերթին որպես «Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների» ղեկավարների։

Քանի որ հենց այս խումբը բոլոր նրանց պատկերացման մեջ, ով ինչ-որ կերպ կապված է նախկին ղարաբաղյան հակամարտության հետ, այժմ հայտնվում է ոչ այլ կերպ, ինչպես դիակի ձևով, ապա և Սարգսյանին էլ ուզում ես պատկերացնել «շտապ օգնության» բժշկի դերում, ով փորձում է խեղդված կնոջը վերակենդանացնել արհեստական շնչառությամբ՝ ներծծելով նրա բերանը և սեղմելով կրծքավանդակը՝ հուսալով, որ այս նույն ՄԽ-ն, ինչպես զոմբի, փսխելով ջուրը և հազալով, կբարձրանա և կգնա Բաքվի վրա։

Ուշագրավ է, որ Սարգսյանը ազատել է Շառլ Միշելի բազմաչարչար նամակները կարդալու աշխատանքից (որից նա միայն պետք է ուրախանար), իսպառ անտեսելով շատ լուրջ միջնորդին՝ ԵՄ-ին։ Ամեն ինչ լիովին հասկանալի է, չէ որ Բրյուսելում պետությունների ղեկավարների բանակցությունների արդյունքներով Միշելի հայտարարությունը պարունակում է Աղդամ-Խանքենդի ճանապարհն օգտագործելու կոչ և ոչ մի խոսք՝ Ղարաբաղի հայերի հետ Բաքվի երկխոսության մեջ միջազգային մասնակցության մասին։ Իսկ բելգիացի քաղաքական գործչի անունը, ըստ ամենայնի, ներառվել է Հայաստանի էկզիստենցիալ թշնամիների ամենասև ցուցակում, ինչ որ տեղ՝ Թալյաթ փաշայի և Աթաթուրքի միջև։

Հայաստանի նախկին ղեկավարի ուղերձը, ինչպես և կարելի էր սպասել, լի է սենտիմենտալ կոչերով.

«Ավելի քան 7 ամիս տևող «արցախի» շրջափակումը սկսել է խլել ծերերի ու երեխաների, հասարակ մարդկանց կյանքերը, որոնց միակ մեղքը նրանում է, որ նրանք ծնվել և ապրում են իրենց ու իրենց պապերի հողի վրա, և որ նրանք սիրում են կյանքը»,- վերացական սկսում է Սարգսյանը, որպեսզի միտքը անմիջապես ավարտի՝ մեքենայում խեղդված հայ երեխաների ողբերգության մեջ Բաքվին սրբապիղծ մեղադրանքով։ Մինչդեռ, ցանկացած կենցաղային ողբերգությունը քաղաքական նպատակներով շահարկելը դարձել է հայ քաղաքական գործիչների այցելության քարտ։ 2020 թվականին հայկական բանակի պարտությունը հայ հասարակությանը հասցրել է՝ պաթոլոգիական հոգևոր գործունեության բոլոր հնարավոր արգասիքների անընդմեջ ակամա դուրս նետման վիճակի։ Եթե նախկինում «հաղթողի» ժամանակավոր կարգավիճակը ինչ-որ կերպ հարթում էր հայկական քաղաքական նախագծի հիստերիկ էությունը, ապա այժմ խողովակը ճաքել է՝ և աշխարհի վրա է նետվում աննախադեպ քանակությամբ հոգևոր կեղտոտություն։

«Այսօր 120 հազար արցախցիների ֆիզիկական գոյությունը՝ բառիս բուն իմաստով, գտնվում է վտանգի տակ։ Մենք ձեզանից յուրաքանչյուրի հետ շատ առիթներով խոսել ենք 1915 թվականին տեղի ունեցածի՝ հայերի ցեղասպանության և դրա հետևանքների մասին։ Այսօր, 108 տարի անց, մենք շատ մոտ ենք այդ սարսափելի իրադարձությունները ժամանակակից մեթոդներով կրկնվելուն»,- ահաբեկում է Սերժ Սարգսյանը համաշխարհային առաջնորդներին։

Թվում է, թե ամբողջ աշխարհը վաղուց համոզվել է, որ ոչ միայն ցեղասպանության վտանգ չկա, այլ, ընդհակառակը, Բաքուն առաջարկում է Աղդամ-Խանքենդի ճանապարհը օգտագործել մարդասիրական բեռների փոխադրման համար։ Լրջամիտ ընթերցողը (նկատի ունեմ այդ ուղերձի ոչ ֆորմալ ստացողներին, այլ բոլոր հետաքրքրողներին՝ չէ որ բաց նամակ է), տեսնելով այդ բացակը, անմիջապես կկասկածի, որ ինչ-որ բան այն չէ 1915 թվականի «ցեղասպանության» հետ, կտեսնի այս չարաբաստիկ կերպարի ստեղծման քաղաքական աստառը։ Սակայն հայ քաղաքական գործիչների հիմարությունը թույլ չի տալիս տեսնել իրենց քարոզչության նման հետեւանքները։

Ադրբեջանցիների հետ գործը ավարտելով Սարգսյանը անցնում է «հայերի ներքին թշնամու»՝ վարչապետ Փաշինյանին։ Ով, Սարգսյանի խոսքով, «այսօր իսկապես չունի՝ արցախը որպես այլ երկրի մաս ճանաչելու մեր ժողովրդի մանդատ, իսկ արցախցիների կողմից բացարձակապես չունի նրանց ճակատագիրը անձամբ որոշելու մանդատ»։

Եվ այստեղ հենց հայ ժողովրդի կողմից տապալված Սարգսյանը ցուցադրում է իրականության լիովին չըմբռնում։ Ղարաբաղի տարածաշրջանի վերաինտեգրումը՝ Ադրբեջանի ներքին գործն է։ Երևանը, ով էլ որ նրան ներկայացնի՝ պետք է ճանաչի Բաքվի նկատմամբ տարածքային պահանջների բացակայությունը, ընդ որում ոչ միայն խոսքով և նույնիսկ ոչ միայն թղթի վրա, այլ նաև գործով` դադարեցնելով Ղարաբաղում անօրինական վարչակազմի և զինված կազմավորումների ֆինանսավորումը, որոնց մեծ մասը համալրված է ընդ որում Հայաստանի բնակիչներով։ Այս ուղղությամբ Երեւանի կամավոր գործողությունները ընդամենը կօգնեն խուսափել այն զոհերից, որոնք անխուսափելիորեն կլինեն, եթե Բաքուն այդ հարցը լուծի ուժային ճանապարհով։ Բաքուն սպասում է՝ Ադրբեջանի ներքին գործերին միջամտելու քաղաքականությունը շուռ տալու ուղղությամբ Հայաստանի իշխանությունների իրական գործողություններին՝ անկախ նրանից, թե ով այնտեղ ունի կամ չունի ժողովրդի տխրահռչակ մանդատ։

Սարգսյանը միաժամանակ շարունակում է տանջել սատկած էշին։

«Ես ձեզ եմ դիմում որպես անհերքելի ինստիտուցիոնալ հիշողության կրող երկրների ղեկավարների։ Այսօր, ի տարբերություն Հայաստանի իշխանությունների, ձեր կառույցներում կան Լեռնային Ղարաբաղի բանակցային գործընթացի լուրջ մասնագետներ և գիտակներ, որոնք տիրապետում են բոլոր նրբություններին, քաջատեղյակ են բոլոր փուլերին», - ահա այսպիսի, նրա կարծիքով, սրտաճմլիկ հաճելի ստիմուլիացիա է «մինսկյան համանախագահներին» առաջարկում թեթևսոլիկ ղարաբաղցի մերսողը։

Սարգսյանը մինչև հիմա չի հասկացել, որ այդ իրողությունը «իր բոլոր նրբություններով ու փուլերով», այլեւս չկա։ Ադրբեջանը փոխել է իրականությունը։ Ստատուս քվոն ուղարկել է գրողի ծոցը: Իսկ հիմա Սարգսյանը «համանախագահ երկրների» սրտերը փորփորում է նրանց ձախողման մասին հիշեցումով։ Բարձր աստիճանի ոչ դիվանագիտական է։ Նույնիսկ եթե ենթադրենք, որ նամակը պատվիրել են հենց հասցեատերերը, տեքստը դժվար թե համաձայնեցվել է բոլոր մանրամասներով: Եվ ես գրազ եմ գալիս, որ այս հատվածը տեսնելիս նրանք ամոթից իրենց գլուխները բռնել են իրենց քաղաքականության ձախողման համար, ինչի մասին էպիստոլյար ժանրի գավառական սիրահարը շտապել է հիշեցնել նրանց։

Իսկ «Ես ձեզ դիմում եմ որպես նախկին գործընկերոջ, մի մարդ, ում նպատակների, սկզբունքների հետ դուք լավ ծանոթ եք» արտահայտությունը՝ իմ կարծիքով, առհասարակ մեծամտության գագաթնակետն է։ Դե, առաջինը, վայել չէ, որ վասալը նման մտերմավարությամբ ձգտի իրեն հավասարեցնել սյուզերանների հետ։ Երկրորդը, եթե համաշխարհային տերությունների ղեկավարները և ծանոթ են նրա նպատակներին ու սկզբունքներին, ապա, երևի, ոչ լավագույն կողմից։ Ահա թե ինչպես է նա ժամանակին բարձրաձայնել իր նպատակներն ու սկզբունքները. «Նախքան Խոջալուն ադրբեջանցիները կարծում էին, որ մեզ հետ կարող են կատակել։ Նրանք կարծում էին, որ հայերը չեն կարողանա ձեռք բարձրացնել խաղաղ բնակչության վրա։ Մեզ պետք էր կոտրել այդ կարծրատիպը։ Եվ այդպես էլ ստացվեց»։

Այնուհետև Սարգսյանը, խոստովանելով Հայաստանի սուբյեկտիվության բացակայության մեջ, ամենահիմար ձևով բացահայտում է հայկական նախագծի էությունը՝ փաստորեն համաշխարհային առաջնորդներին պարտադրելով ներհայկական խնդիրների լուծումը։ «Փորձառու ղեկավարի և ինչ-որ անլուրջ, անկարող մարդու միջև ուղիղ բանակցությունները չեն կարող որևէ տրամաբանական կետում ավարտվել։ Թելադրող կողմի յուրաքանչյուր բավարարված պահանջ ծնելու է նոր, էլ ավելի դժվար բավարարելի պահանջ, և այս ամենը շարունակվելու է անվերջ և ուղեկցվելու է հսկայական աղետներով։ Լռել կամ ավելի շատ ժամանակ չտրամադրել արցախյան խնդրին, այսօր նշանակում է, որ շատ շուտով ձեր երկրները ստիպված կսկսեն ժամանակ հատկացնել արդեն «հայկական հարցին»։

Եթե այս հատվածի յուրաքանչյուր բառի նկատմամբ բծախնդրություն չցուցաբերել, այլ դրա վրա նայել ամբողջությամբ, ապա չի կարելի չտեսնել հայկական նախագծի ողջ էությունը՝ համաշխարհային տերությունների կողմից Հայաստանի ուղղակի վերահսկողությունը՝ իրենց նպատակները սպասարկելու համար: Առանց Ղարաբաղի՝ չկա Հայաստան, իսկ առանց Հայաստանի՝ չկա ձեր նախագիծը Կովկասում՝ այսպիսի միտք է Սարգսյանը փորձում ներշնչել համաշխարհային առաջնորդներին և նրանց բողոքում է, որ համակարգը ձախողվել է, նավավարը խելագարվել է և նավարկում է սխալ ուղղությամբ։

Դե ինչ, այս խոսքերի մեջ կա ճշմարտության բաժին։ Նիկոլ Փաշինյանը, չնայած իր ողջ անհետևողականությանը և անկանխատեսելիությանը, իսկապես ցուցադրում է որոշակի միջին գիծ՝ Հայաստանի սուբյեկտիվության բարձրացմանը ուղղված հաստատուն։ Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջներից հրաժարվելը՝ լուրջ քայլ է այս սուբյեկտիվության ձեռքբերման ուղղությամբ։ Իսկ հայկական պետության ներկայիս ղեկավարի վրա՝ ազգային շահերին դավաճանելու տեսանկյունից հարձակվելը, սկզբունքորեն, լավ ռեզոնանս է առաջացնում ռուսական և ֆրանսիական նարատիվների հետ։ Հիշենք Մոսկվայի բողոքները Ղարաբաղի «հանձնման» վերաբերյալ, ինչպես նաև Մակրոնի վերջին հայտարարությունը այն մասին, որ ինքը կպաշտպանի հայերին, եթե նույնիսկ նա կլինի նման միակը ամբողջ աշխարհում։

Ինչպես արդեն վերը նշվել է, չի բացառվում, որ Սարգսյանի նամակը պատվիրված է այդ մայրաքաղաքներում, իսկ Բայդենին միահույսել են քաղաքավարությունից դրդված, դե նաև ՄԽ-ն վերակենդանացնելու փորձերի համար։ Բայց ապարդյուն։ Չեմ կարծում, որ ԱՄՆ-ի նախագահին դուր գա իր անունով շահարկումը, մանավանդ որ խաղաղ կարգավորման հարցում Վաշինգտոնը գործում է Բրյուսելի հետ համատեղ։ Իսկ Բրյուսելն իր խոսքը արդեն ասել է։

«Այնուհետև անցեք դիվանագիտական լուծումներ գտնելու ջանքերին: Խնդրում եմ ձե՜զ։ Վաղը կարող է շատ ուշ լինել»,- անշնորհք ղարաբաղցի հեծյալը շարունակում է «միացումի» ժանգոտ ցայտուններով հարվածել Մինսկի խմբի հալից ընկած ձիուն:

Ի՞նչն է մղում Սարգսյանին։ Չէ որ հազիվ թե նա հիմա ձգտում է իշխանության։ Նա կտրուկ քայլեր չի անում, չի փորձում կազմակերպել զանգվածային բողոքի ակցիաներ։ Հիմա իշխանության գալը նշանակում է պատասխանատվություն ստանձնել կա՛մ Բաքվի պայմաններով խաղաղություն ստորագրելու համար, կա՛մ Ղարաբաղի տարածաշրջանում Հայաստանի ազդեցության մնացորդների դադարեցման ուղղությամբ նրա միակողմանի գործողությունները ընդունելու համար: Երրորդը տրված չէ։ Իրականում, այն ամենը, ինչ նա ուզում է, դա այն է, որ Փաշինյանը որքան հնարավոր է շուտ ստորագրի խաղաղություն, որպեսզի արդեն դրանից հետո, նրան մեղադրելով ազգային շահերը դավաճանելու մեջ, պայքարի վարչապետի պաշտոնի համար։ Իսկ հետո՝ նրանից ոչինչ չես ստանա։ Ղարաբաղը չես տեսնի, բայց դրանում մեղավոր է «թուրք Նիկոլը»։ Այսպիսով, Սարգսյանի նամակն ավելի շատ ներքին օգտագործման ապրանք է։ Այս գործողությամբ նա պարզապես հիշեցրել է իր մասին, ինչպես նաև նշան է թողել, որպեսզի, երբ գա իշխանության համար պայքարին մասնակցելու ժամանակը, կարողանա ասել, որ ձեռքերը ծալած չի նստել։ Իսկ ընդհանուր առմամբ, «միացումի բազեի» աղաչանքը համաշխարհային հանրությանը արտացոլում է տեղում իրենց օգտին ինչ որ բան փոխելու մեջ ռեւանշիստների և «ղարաբաղյան կլանի» լիակատար անզորությունը։

Չի բացառվում նաև, ինչպես վերը նշվել է, որ Փարիզում և Մոսկվայում որոշել են այդպիսի մեթոդը փորձել՝ մտացածին հումանիտար աղետի շուրջ տեղեկատվական աղմուկ բարձրացնելու և Բաքվի վրա ճնշումը մեծացնելու համար։

Ղարաբաղցի ստահակի համար ինչ էլ որ լինի գրիչը վերցնելու պատճառը՝ Բաքուն միշտ մի քանի քայլ առաջ է համաշխարհային քաղաքականության մյուս խաղացողներից։ Սարգսյանը համաշխարհային իսթեբլիշմենթում Արայիկից ավելի հեղինակավոր չէ, միայն տարբերությունը այն է, որ արտահայտվելով օղեթորման տերմիններով, այդ ղարաբաղյան թթի արաղը կես աստիճանով բարձր է։ Խնդիրը, սակայն նրանում է, որ այդ ապրանքն այլևս թանկ չէ։