Մոսկվան քաշում է Երևանի վզնոցը «Ազատ նավարկությունը» մոտենում է ավարտի՞ն

Հայ-ռուսական հարաբերությունների զգալի սառեցման ֆոնին Հայաստանի մասնակցությունը Վաշինգտոնում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովին Մոսկվայի կողմից Երևանի հասցեին սուր քննադատության ևս մեկ պատճառ դարձավ։ Հիշեցնենք, որ Վաշինգտոնում կայացավ ՆԱՏՕ-ի 75-ամյակին նվիրված եռօրյա գագաթնաժողով, որին մասնակցեց ՀՀ ԱԳՆ ղեկավար Արարատ Միրզոյանը։

Այսպես, ՌԴ փոխարտգործնախարար Միխայիլ Գալուզինը հայտարարեց, որ «խորացնելով համագործակցությունը նրանց հետ, ում նպատակը Ռուսաստանի ռազմավարական պարտությունն է, Հայաստանը կարող է լրջորեն ապակայունացնել իրավիճակը Հարավային Կովկասում, այդ թվում՝ ի վնաս սեփական անվտանգության»։ Այսինքն՝ Մոսկվան արդեն որերորդ անգամ զգուշացրեց Երևանին, որ Արևմուտքի հետ սիրախաղը կարող է վատ հետևանքներ ունենալ, առաջին հերթին՝ հենց Հայաստանի համար։ Ի դեպ, հաջորդ շաբաթ (հուլիսի 15-ից 24-ը) Հայաստանում նախատեսվում են «Eagle Partner 2024» հայ-ամերիկյան զորավարժությունները, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, դուրս չեն մնա ռուսական կողմի ուշադրությունից։ Մանավանդ, որ Մոսկվան դրա համար հիմնավոր պատճառներ ունի։ Հիշեցնենք, որ Հայաստանը ցուցադրաբար հրաժարվում է իր տարածքում անցկացնել ՀԱՊԿ-ի «Անխորտակելի եղբայրություն 2023» զորավարժությունները և ընդհանրապես սառեցրել է իր մասնակցությունը ռազմաքաղաքական այս դաշինքին։
Այս առումով տեղին են Միխայիլ Գալուզինի հայտարարությունները, թե «Հայաստանը մնում է ՀԱՊԿ անդամ և հանդիսանում է բազմաթիվ երկկողմ համաձայնագրերի կողմ ռազմական և ռազմատեխնիկական ոլորտներում։ Սակայն Երևանի մտահոգությունները քննարկելու կառուցողական մոտեցման փոխարեն, ցավոք, նրանք այլ ճանապարհ ընտրեցին»։

Գալուզինի հայտարարություններից հետևում է, որ Հայաստանի երկակի քաղաքականությունն անընդունելի է Ռուսաստանի համար: Մոսկվան, ինչպես և Արևմուտքը, ուզում է հստակ որոշակիություն տեսնել Երևանի արտաքին քաղաքական կողմնորոշման հարցում։

Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը դա շատ հստակ արտահայտեց անցյալ ամսվա վերջին Մոսկվայում կայացած «Պրիմակովյան ընթերցումներ» ֆորումի իր ելույթում։

«Հայաստանի բանիմաց մասնագետներն ու քաղաքական գործիչները հասկանում են նման անխոհեմ քայլերի հնարավոր ծախսերը՝ «երկու աթոռի վրա նստելու» փորձերի անիրատեսական բնույթը»,- նշել է Օվերչուկը՝ շեշտը դնելով եվրոպական նկրտումներ ունեցող Երևանի՝ ԵԱՏՄ շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունների վրա։ Մոսկվան հիշեցրեց Երևանին, որ ունի ճնշման տնտեսական գործիքներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել։

Զուգահեռաբար ռուսական կողմը պարբերաբար հիշեցնում է Երևանին, որ արտաքին քաղաքական կուրսի փոփոխությունը Հայաստանին սպառնում է ուկրաինական սցենարով։ Այսինքն՝ Մոսկվան այս կերպ բացատրում է Երևանին, որ Հայաստանի անվտանգության երաշխիքներ կարող է տալ միայն Ռուսաստանը, այլ ոչ թե Արևմուտքը։ Ակնհայտ է, որ Ռուսաստանը մտադիր չէ Երևանին բաց թողնել «ազատ նավարկության» և, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակի «փափուկ ուժի» իր քաղաքականությունը։

Կարևոր է նաև նշել, որ Հայաստանի քաղաքականությունից Ռուսաստանի դժգոհության ծանրակշիռ փաստարկը Երևանին արևմտյան զենքի մատակարարումն է, ինչը սրում է լարվածությունը Հարավային Կովկասում և հրահրում սպառազինությունների մրցավազք տարածաշրջանում։ Մոսկվայի և Բաքվի դիրքորոշումներն այս հարցում համընկնում են։ Պաշտոնական Բաքուն պարբերաբար բարձրացնում է այդ հարցը տարբեր միջազգային հարթակներում՝ հայտարարելով, որ Հայաստանի ռազմականացումը սպառնում է կայունությանը Հարավային Կովկասում։ Այս կապակցությամբ տեղին է նշել, որ Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի գծով Հյուսիսատլանտյան դաշինքի ներկայացուցիչ Խավիեր Կոլոմինայի հետ հանդիպման ժամանակ նույն հարցը բարձրացրել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը՝ տարածաշրջանային անվտանգության համատեքստում։

Բաքվի մտահոգությունը Հայաստանի ռազմականացման վերաբերյալ միանգամայն արդարացված է, հաշվի առնելով, որ հարձակողական զենքով զինվելու արագ տեմպերը խաղաղության օրակարգին հետևելուց Երևանի հրաժարման ֆոնին կարող են օգտագործվել Հայաստանի ռևանշիստական շրջանակների կողմից՝ տարածաշրջանում նոր պատերազմ հրահրելու համար: Եվ սա նույնպես չի բխում Մոսկվայի շահերից, քանի որ Հարավային Կովկասում նոր պատերազմը կարող է պայմաններ ստեղծել Հայաստանի տարածքում արտատարածաշրջանային երկրների զինվորականների հայտնվելու համար։

Ուստի Ռուսաստանը հիմա քաշում է վզնոցը և հիմնավորված պահանջներ ներկայացնում Հայաստանին տարածաշրջանային անվտանգության հետ կապված։ Ըստ այդմ, մինչ Հայաստանը շտապում է նոր նավամատույց փնտրել, Մոսկվան ճնշում է գործադրելու Երևանի վրա՝ ստիպելով հաշվի առնել իր կարծիքը։