Վելայաթին՝ ընդդեմ Զանգեզուրի միջանցքի Երկու իրանական տեսակետ Հարավային Կովկասի վերաբերյալ

Իրանի Իսլամական Հանրապետության գերագույն առաջնորդի խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին կրկին փորձեց խաղալ Հարավային Կովկասի «պահապանի» դերը՝ X սոցիալական ցանցում հրապարակելով Զանգեզուրի միջանցքի վերաբերյալ կոշտ հայտարարություն: Այնտեղ նա բավականին ագրեսիվ հռետորաբանությամբ զգուշացնում է, որ Ադրբեջանի մայրցամաքային մասի և Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետության միջև տրանսպորտային կապի նախագիծ իրականացնելու ցանկացած փորձ կհանդիպի «Իրանի կոշտ արձագանքին»:

Սկզբի համար հիշեցնենք Վելայաթիին, որ Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և նրա Ինքնավար Հանրապետության միջև տրանսպորտային կապերի հարցը որևէ մեկի աշխարհաքաղաքական ֆանտազիան չէ, այլ միջազգային փաստաթղթում ամրագրված պարտավորություն, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի առաջնորդների կողմից ստորագրված 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի եռակողմ հայտարարության 9-րդ կետում: Իրանը այս սեղանի շուրջ նստած չէր, հետևաբար այս համաձայնագրի դրույթների իրականացման վետոյի իրավունք ունեցող կողմ չէ:

Այս պատմության մեջ ամենահետաքրքիրն այն է, որ, ի տարբերություն Վելայաթիի, Հայաստանի ղեկավարությունը ցուցաբերում է շատ ավելի կառուցողական և ռացիոնալ մոտեցում։

Այսպես, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարություն արեց Զանգեզուրի միջանցքի հարցի վերաբերյալ՝ հաստատելով, որ Երևանը Վաշինգտոնից այս միջանցքը կառավարելու առաջարկ է ստացել։ Նրա խոսքով, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև շփումները կարող են օգնել հաղթահարել երկու երկրների միջև առկա խորը անվստահությունը։ Այսպիսով, ստացվում է, որ ՀՀ վարչապետը շեշտել է հետևյալը. Զանգեզուրի միջանցքը կառավարելու առաջարկը չի հակասում երկրի օրենսդրությանը։ Նա որպես աութսորսինգի օրինակներ նշել է «Զվարթնոց» օդանավակայանը, Հարավկովկասյան երկաթուղին և ջրամատակարարման համակարգը։

Վերջերս ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանն էլ հանդես եկավ հետևյալ հայտարարությամբ. «Եթե մենք կարողանանք բացել Սյունիքի (Զանգեզուր – խմբ.) դարպասները, ես նկատի ունեմ 43 կիլոմետրի հնարավորությունները, ապա կարող եք վստահ լինել, որ ապագան մեզ զարգացման մեծ հնարավորություններ կընձեռի»։

Համաձայնեք, որ Վելայաթիի փորձերը՝ ավելի հայ լինելու, քան ՀՀ վարչապետը և նախագահը, մեղմ ասած, անտեղի են թվում։ Մանավանդ, որ «մայրցամաքային» Ադրբեջանի և Նախչըվանի միջև տրանսպորտային միջանցքի հեռանկարը բնավ չի ենթադրում Իրանի «ցամաքային շրջափակում», ինչպես պնդում է Վելայաթին։ Առաջարկվող երթուղու տարբերակներից ոչ մեկը չի խախտում Իրանի տարածքը, չի սահմանափակում նրա առևտուրը կամ չի ոտնահարում նրա ազգային շահերը։ Հակառակը. երթուղիների տարածաշրջանային ապաշրջափակումը նպաստում է ամբողջ տարածաշրջանի, այդ թվում՝ Իսլամական Հանրապետության զարգացմանը, եթե ցանկանան կառուցողական ձևով մասնակցել այս գործընթացին։

Համապատասխանաբար, Վելայաթիի փորձը՝ միջամտելու բացառապես Բաքվին և Երևանին վերաբերող հարցերին, նման է Իրանի ազդեցությունը տարածաշրջանում արհեստականորեն պահպանելու փորձի՝ միաժամանակ կորցնելով օբյեկտիվությունը և հարգանքը այլ պետությունների ինքնիշխանության նկատմամբ։

Ալի Աքբար Վելայաթին, հավանաբար, կարծում է, որ պաշտպանում է իր երկրի ռազմավարական շահերը, բայց նրա հայտարարություններն ավելի շատ հիշեցնում են «սառը պատերազմի» դարաշրջանի հռետորաբանությունը։ Ինչը, ի դեպ, զարմանալի չէ, եթե հիշենք, որ 16 երկար տարիներ՝ 1981-1997 թվականներին, նա զբաղեցրել է Իրանի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ Սրանք ԻԻՀ-ի և ԱՄՆ-ի միջև ամենադաժան դիմակայության տարիներն էին։ Այնպես որ, հնարավոր է, Վելայաթին պարզապես օգտագործում է իրեն վաղուց ծանոթ շփման լեզուն՝ մոռանալով, որ ժամանակներն այժմ ուրիշ են, և Հարավային Կովկասը փոխվում է, իսկ այդ փոփոխությունները պահանջում են նոր մոտեցումներ։

Ո՞րոնք են այդ մոտեցումները։ Նրանց օրինակը վերջերս ցույց տվեց Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը, որը Զանջան կատարած այցի ժամանակ հայտարարեց տարածաշրջանի երկրների, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի հետ կապերի ամրապնդման անհրաժեշտության մասին։ Իրանի նախագահը նշեց, որ նախկինում տարբեր կարծիքներ կային Ադրբեջանի դիրքորոշման վերաբերյալ, բայց ինքը անձամբ այցելել է մեր երկիր և նրա բնակչությանը համարում է «մեր հարազատները, մեր մերձավորները»։

«Ինչո՞ւ մենք չենք կարող գնալ այնտեղ և համաձայնագիր կնքել, իսկ Իսրայելը կարող է։ Ես պետք է ինքս ինձ հարցնեմ. ո՞րն է իմ սխալը, ինչո՞ւ ես չկարողացա բարեկամական և առողջ հարաբերություններ հաստատել իմ եղբայրների և քույրերի հետ, բայց Իսրայելը կարողացավ։ Սա իմ մեղքն է, ոչ թե նրանցը։ Նրանք մեր եղբայրներն ու քույրերն են, մեր հարազատներն ու մերձավորները», - հայտարարեց Փեզեշքիանը։

Ինչպես ասում են, թող նրա խոսքերը հասնեն Ալի Աքբար Վելայաթիի ականջներին։